Üç lider, bir masa ve dünyanın geri kalanı için tek bir soru: Masada yerimiz yoksa menüde miyiz Çin'in Shenzhen kentinde Xi Jinping, Vladimir Putin ve Donald Trump'ı bir araya getiren üçlü görüşmeye ben bu soruyla bakıyorum. Roosevelt, Churchill ve Stalin 4-11 Şubat 1945'te Kırım'a bağlı Yalta şehri yakınındaki Livadya Sarayı'nda savaş sonrası dünyanın düzenini konuşurken masada bulunmayan ülkelerin geleceğini de tartışıyorlardı. Bugün yine üç büyük güç, yine savaşlar, yine nüfuz alanları var. Üstelik bu kez Avrupa Birliği'nin masada sandalyesi yok.
GALİPLER VE RAKİPLER
Yalta'da savaşın galipleri, bugün ise birbirinin rakibi üç ülke masada. Amaç aynı fakat yöntem faklı. Öyle ki Washington'ın Çin'in gelişmiş çiplere erişimini kısıtlaması ve Pekin'in misilleme uyarısı, liderlerin görüşme öncesinde ellerini güçlendirmeye çalıştıklarını gösteriyor. Ukrayna savaşı sürüyor, ABD ile İran arasındaki gerilim tırmanıyor. Toplam nükleer envanteri 11 bini aşan üç ülkenin pazarlığında bu dosyalara silahlanma yarışı ve yapay zeka rekabeti de ekleniyor.
Masadaki güç dengesi de değişti. Bir zamanlar Sovyetler Birliği'nin gölgesinde kalan Çin, bugün Rus petrolünün başlıca alıcılarından biri. Ukrayna savaşı ve Batı yaptırımları Moskova'nın ticaret, finans ve teknoloji alanlarında Pekin'e bağımlılığını artırdı. Rusya'nın askerî gücü masadaki yerini koruyor. Ancak Moskova'nın ekonomik hareket alanı daraldıkça Pekin'in pazarlık gücü artıyor.
AVRUPA'NIN BOŞ SANDALYESİ
Bana göre görüşmenin en çarpıcı tarafı Avrupa'nın yokluğu. Churchill'in Yalta'da temsil ettiği ağırlığı hatırlayın. Bugün Avrupa, kendi güvenliğini doğrudan ilgilendiren Ukrayna savaşının konuşulacağı bir masanın dışında kalıyor. Almanya'nın savunma bütçesini büyütmesi, İngiltere'nin ayrı bir çizgi izlemesi ve Fransa'nın kendi önceliklerini öne çıkarması, kıtanın ortak bir strateji etrafında toplanmasını zorlaştırıyor. İçeride yükselen toplumsal tepkiler de bu ayrışmayı derinleştiriyor. Ayrıca küresel sermayenin batıdan doğuya kayması Avrupa'nın pazarlık gücünü büyük ölçüde azaltmış durumda. Ticaret savaşları, enerji akışı ve deniz rotaları kadar önemli olan bir diğer konu ise dijitalleşmenin yarattığı sermayenin yönüdür. Bundan sonra dijital ticaretin kurallarını kimin belirleyeceği, para akışını kimin yöneteceği, ortaya çıkan gelirin nasıl paylaşılacağı sorularının içinde Avrupa'nın bulunmama ihtimali, yeni küresel sistemde Avrupa'yı giderek masadan menüye doğru itiyor.
BU DENKLEMDE TÜRKİYE

1