Bizim şu modernleşme dediğimiz şey, Batılı kavramların Doğu coğrafyasına tercüme edilmesiyle şekillendi. Ancak bu tercümede "sağ" ve "sol" gibi kavramlar, Avrupa'daki köklerinden koparak Türkiye'ye özgü, odağını kaybetmiş parça pinçik bir kimliğe büründü...

***

Fransız Meclisinde kralın sağında oturanlar monarşiyi, solunda oturanlar değişimi savundu.

Avrupa Solu: Sosyalizmi ve kapitalizm eleştirisini temel aldı.

Avrupa Sağı: Burjuvaziyi, sermayeyi, kiliseyi ve kurulu düzeni korumayı amaçladı.

Türkiye Solu: Devlet eliyle "yukarıdan" modernleşmeyi ve İslamofobik bir "kısıtlayıcı laikliği" koruyan ecnebi hayranı aydınlar ve ketum devlet bürokrasisi ile özdeşleşti.

Türkiye Sağı: Devletçi elite karşı halkın dinini, muhafazakâr ve yerli değerlerini savunan bir defansif çizgiye oturdu.

Ayrım, ekonomi-politik bir saflaşmadan çok, "ilericilik-gericilik" veya "yerlilik-batıcılık" tartışmasına dönüştü.

1946 mühim bir kırılmaydı. Çevre ve Merkez çatışması yaşandı. İlk kapışma işçi ve sermaye arasında değil, devlet bürokrasisi (Merkez/CHP) ile çevre unsurları (Köylü, esnaf, muhafazakârlar/DP) arasında oldu.

Demokrat Parti ile birlikte Türkiye'de sağ, devletin oligarşik elitlerine karşı geniş halk kitlelerinin, dini hassasiyetlerin ve Anadolu sermayesinin sesi olarak formüle edildi.

CHP, Bülent Ecevit öncülüğünde halka inebilmek için kendini "Ortanın Solu" olarak tanımladı ama bu "halkçılık" vurgulu modernleşme projesi de fos çıktı.

1970'lerde kimlikler keskinleşmişti. Kutuplaşmanın ilk adımları atıldı. Soğuk Savaş ikliminde sol, resmî ideolojiden (CHP) ayrılma talebiyle anti-emperyalist, devrimci bir çizgiye kaymak isterken şiddete saptı... Sağ, bilerek abartılmış bir komünizm tehdidine karşı resmî ideolojiye yaklaşan "Milliyetçi-Mukaddesatçı" bir cepheye evirildi.

Bu dönemde sağ-sol ayrımı ekonomik bir tartışma olmaktan tamamen çıkıp; birinin diğerini "vatan haini" veya "gerici" olarak gördüğü bir hayatta kalma mücadelesine dönüştü.

12 Eylül 1980 Darbesiyle Türk-İslam Sentezi geldi...

Askeri darbe hem sağ hem de sol örgütleri tasfiye etti, ancak devlet eliyle sivil itirazların önünü kesmek için ideoloji güncellenmek istendi, Türk-İslam Sentezi ortaya atıldı.

Devlet, sağın yerli muhafazakâr unsurlarını bertaraf etmek için FETÖ meşrep bir dini ve kaba milliyetçiliği resmi söyleme entegre etti. 1980 sonrasında sağ, Turgut Özal (ANAP) ile hem serbest piyasayı hem de dindar değerleri birleştiren baskın bir güç haline gelirken, sol parçalandı ve tabanını büyük ölçüde kaybetti.

***

Türk düşünce dünyasının iki dev ismi, Cemil Meriç ve İdris Küçükömer bu macerayı analiz etmişlerdir.

1960'ların sonunda iktisatçı İdris Küçükömer, Düzenin Yabancılaşması adlı eseriyle Türk siyasi literatürüne sanki bir bomba atmıştı.

Küçükömer'in tezi tarihsel bir temele dayanır. Osmanlı'dan miras kalan güçlü bürokratik yapı (Bana göre aslen İttihatçıların zorlamacı Batıcı geleneği) Türkiye'de "sol" kimliğini temsil eden Cumhuriyet Seçkinlerini oluşturmuştur. Ancak bu kesim, halkın geleneklerine, göreneklerine yabancılaştığı ve statükoyu savunduğu için özünde "gerici" ve "sağ" karakterlidir.

Öte yandan, muhafazakâr ve dindar halk kitleleri (sağ olarak adlandırılanlar) devletin baskısına karşı sivil hakları ve değişimi savundukları için aslında Batılı anlamda "sol" yani "ilerici" bir işlev görmektedirler. Bu tersine bakış, Türkiye'nin demokratikleşememesinin nedenini devlet ile toplum arasında açılmış obruklarda, yarılmada, kopuklukta bulur, bulmuştur.