Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Teşkilatı (OECD) tarafından yayınlanan Ücretlerin Vergilendirilmesi 2024 raporuna göre, işgücü geliri üzerindeki efektif vergi oranları 2023 yılında OECD genelinde yükselirken, enflasyon tarihi seviyelerin üzerinde kalmış. Birçok OECD ülkesindeki vergi sistemlerinin enflasyona tam olarak uyum sağlayamaması nedeniyle, OECD raporunda ele alınan 8 farklı hane tipinin tümü için ortalama vergi dilimi, çoğu durumda daha yüksek gelir vergileri nedeniyle 2022 ve 2023 yılları arasında ülkelerin çoğunda artmış durumda. Bu bağlamda, üst üste ikinci yıl, ortalama ücret düzeyinde vergi sonrası gelirler OECD ülkelerinin çoğunda azalmış olduğunu söylemek mümkün.

strong class'read-more-detail'Haberin Devamı

Ne anlama geliyor

İstihdam üzerindeki yükler, hem bireylerin istihdam kararlarını ve seçeneklerini, hem de firmaların işe alım kararlarını, yani kaç kişiyi istihdam edeceklerini etkilemektedir. Ücretler üzerindeki vergi ve prim yükleri, başka bir ifadeyle vergi takozu (kaması - İngilizce tax wedge) toplam işgücü maliyetinin yüzdesi olarak hesaplanmaktadır.

Vergi takozu, çalışanın işverene toplam maliyeti ile çalışanın eline geçen net ücret arasındaki farkı ifade etmektedir. Vergi ve benzeri yükümlülüklerin işverene getirdiği mali yükler olarak tanımlanabilen vergi takozunun yüksek olması durumunda kayıt dışı istihdamın da arttığı görülmektedir.

Ortalama ücret alan bekâr bir çalışan için 2023 yılında OECD ortalama vergi dilimi, 2022 yılına göre 0.13 yüzde puanlık bir artışla yüzde 34.8 olmuş. Bu bakımdan 2023 yılının, 2020 ve 2021 yıllarında Kovid-19 salgını sırasında yaşanan iki yıllık düşüşün ardından, bu hanehalkı tipi (bekar çalışan) için vergi takozunun art arda yükseldiği ikinci yıl olduğunu söylemek mümkün.

2 eşin çalıştığı hane

Diğer taraftan, OECD ülkelerinde iki çocuklu ve çift kazananlı haneler için (eşlerden birinin ortalama ücretin yüzde 100'ünü, diğerinin yüzde 67'sini kazandığı) ortalama vergi takozunun 2022 ve 2023 yılları arasında 0.06 yüzde puan artarak yüzde 29.5'e yükseldiği gmrülüyor. Bu hane tipi için vergi dilimi 21 ülkede artmış, 17 ülkede ise azalmıştır.

strong class'read-more-detail'Haberin Devamı

OECD verilerine göre, tek kazananlı (eşlerden birinin çalıştığı) ve iki çocuklu çiftler için OECD'de ortalama vergi dilimi 2022 ve 2023 yılları arasında 0.08 yüzde puan artarak yüzde 25.7'ye ulaşmış. Bu hanehalkı tipinin vergi takozu ile ortalama ücret kazanan bekâr işçinin vergi takozu arasındaki fark 2022 ve 2023 yılları arasında 9.1 yüzde puana yükselmiştir.

OECD raporu, 2022-2023 yılları arasında ortalama vergi dilimindeki tek düşüşün, ortalama ücretin yüzde 67'sini kazanan iki çocuklu bekar ebeveyn (tek ebeveynli hane) için söz konusu olduğunu ortaya koyuyor. Bu hane tipi için vergi takozu 2023 yılında 0.31 yüzde puan azalarak yüzde 16.5'e düşmüş(21 ülkede artarken 17 ülkede azalmıştır). Raporda yer alan temel bulguları şu şekilde özetlemek mümkün:

Bekar Çalışanlar:

- Bekar çalışanlar için ortalama vergi dilimi 2023 yılında ülkelerin çoğunda artmıştır.