İşte 'adil geçiş'

Antalya'da devam eden COP31, Türkiye'ye iklim hedefleri ile çalışma hayatının geleceğini aynı masada konuşma fırsatı veriyor. COP31'in iklim taahhütlerinin uygulanmasına yaptığı vurgu, ev sahibi Türkiye'ye somut bir soru yöneltme fırsatı veriyor. Bir iklim yatırımının iş takvimine, o yatırımı çalıştıracak insanların hazırlığını da dahil ediyor muyuz

Yeşil yatırımlar enerji verimliliği, temiz enerji ve geri dönüşüm gibi alanlarda iş imkânları açıyor. Dijital teknolojiler de üretimin nasıl yapıldığını değiştiriyor.

Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO)2025 değerlendirmesine göre dünyada 4 çalışandan biri, görevleri yapay zekâdan etkilenebilecek bir meslekte çalışıyor. ILO, insan katkısına duyulan ihtiyaç nedeniyle en olası etkinin işlerin yapılış biçiminde değişim olduğunu belirtiyor. Bir işyerinde bu değişim, çalışanın tekrarlanan işlere ayırdığı zamanı azaltabilir. Bir diğerinde iş temposunu artırabilir veya performansın nasıl izlendiğini değiştirebilir. Teknolojinin çalışan üzerindeki etkisini, işin nasıl yeniden düzenlendiği belirler. Yeni işlerin açıldığı yer ile iş kaybının yaşandığı yer de birbirinden uzak olabilir. Bir sanayi kentinde açılan teknik bakım pozisyonu, başka bir ilçede işi daralan çalışan için ancak ulaşabileceği bir eğitim ve gerçek bir işe geçiş imkânı varsa fırsata dönüşür. Adil geçiş, dönüşümün maliyetini kimin üstlendiğine ve açılan fırsatlara kimin erişebildiğine bu yüzden birlikte bakar.

Adil geçiş mekanizmasının nasıl işleyeceği de iklim müzakerelerinin gündeminde. Türkiye'nin tartışmaya taşıdığı ulusal deneyimin en güncel örneği Mardin'den geldi. 2027-2029 Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan tarafından 6 Kasım'da Mardin'de tanıtıldı. Plana ilişkin Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 14 Kasım'da Resmi Gazete'de yayımlandı. 17 sektör ve 33 temayı kapsayan plan, 77 eylemi 3 eksende topluyor: Beceri uyumu, kapsayıcı dönüşüm ile sosyal koruma ve toplumsal dayanıklılık. Bu yaklaşım, oto, tekstil ve enerjide dönüşümün farklı iş gücü ihtiyaçları doğuracağını hesaba katıyor.

Dönüşümün hesabı

Beceriler bakımından öncelik, hangi görevlerin değişeceğini önceden görüp eğitimi yatırım takvimine bağlamak. Kapsayıcılık, eğitim ve yeni iş fırsatlarına erişimin önündeki somut engellerle ilgilenmeyi gerektiriyor. Sosyal koruma ve toplumsal dayanıklılık ise işi daralan çalışanların gelirini ve yeniden istihdama geçişini, ekonomisi birkaç büyük işverene dayanan yerlerin ihtiyaçlarıyla düşünmeyi gerektiriyor. Mardin'de açıklanan strateji, bu çerçevenin gençler açısından nasıl somutlaşabileceğini gösteriyor. Bakan Işıkhan, 2027'den itibaren aktif işgücü programları kapsamında yeşil ve dijital dönüşüm, yapay zekâ ve geleceğin mesleklerine yönelik alanlarda eğitim alan katılımcılar ile kendi alanlarında istihdama katılan meslek lisesi mezunlarına ödenen cep harçlığının yüzde 50'ye kadar artırılacağını da duyurdu. Bu desteğin değeri, gençlerin programda kazandıkları becerileri sürdürülebilir bir işte kullanabilmesiyle ortaya çıkacak.