Turistlerin beklentileri de ülkelerin beklentileri de aynı kalmıyor. Bu durumda yeni destinasyonlarve yeni tatil trendleri öne çıkıyor.

Turizm sektöründe tablo değişiyor. Sayılar artmaya devam ediyor ama yön değiştiriyor, beklentiler yükseliyor ama içerik farklılaşıyor, kalabalık büyüyor ama sabır azalıyor.

2025'te dünyada 1,5 milyarı aşkın insan sınır ötesi seyahat etti. 2030 için telaffuz edilen rakam ise 1,8 milyar. Hareket durmuyor ancak büyümenin hikâyesi Paris, Roma, Barselona gibi olağan şehirlerde değil. Daha farklı kimlikli, daha özgün, henüz turist istilasına uğramamış destinasyonlarda.

Örneğin Brezilya yüzde 37 büyüyor. Devlet bilinçli biçimde hava yolculuğu bağlantılarını artırıyor, yeni hatları teşvik ediyor. Rio ve Sao Paulo'nun ötesine geçme çabası var. Amazon mutfağı, Belem'in pazarları, ülkenin 9 bin kilometrelik sahil şeridi öne çıkıyor. Turist artık kültür ve tarih arıyor.

Mısır yüzde 20 artış yakalıyor. Bunda yıllardır beklenen Grand Egyptian Museum'un da rolü var elbet. Ancak asıl değişim müzeden ibaret değil. Dev kruvaziyerler yerine Nil'de küçük tekneler, hızlı tüketim yerine yavaş deneyim öneriliyor. Aileler, yalnız kadın gezginler, aktif tatil arayanlar geri dönüyor.

Etiyopya yüzde 15 büyüyor. Lalibela'daki kaya kiliseleri, Axum mirası, Simien Dağları gibi seçeneklerle kültür, antropoloji ve doğa bir arada sunuluyor. Genç ve meraklı gezgin kitlesi için keşfedilmemişlik hissi hâlâ büyük bir çekim gücü. Seyşeller balayı adası imajını genişletiyor. Yüzde 13 artış var ama strateji net: Sadece plaj değil, yürüyüş, dalış, kültür, sürdürülebilirlik. Okyanus alanlarının yüzde 30'unu koruma altına almış bir ülke olarak 'lüks ama sorumlu' bir çerçeve çiziyor. Bhutan ise yüzde 30 artışa rağmen yüksek değer, düşük yoğunluk politikasından vazgeçmiyor. Gecelik sürdürülebilirlik ücreti uyguluyor. Turizmi bir döviz kaynağı değil, kültürel etkileşim alanı olarak tanımlıyor. Bütün bu örnekler bize şunu söylüyor: Turizm artık sadece sayı yarışı değil, kimlik yarışı.

Algoritmaya sarılanlar

Ancak madalyonun diğer yüzü daha fena. Aşırı turizm hem yerli nüfus hem de turistler için bezdirici olabiliyor. Japonya bu konuda rekor kırıyor, 43 milyon ziyaretçi ile. Fujiyoshida'da kiraz çiçeği festivali iptal ediliyor. Kyoto'da geyşaların fotoğrafını çekmek yasaklanıyor hatta Fuji manzarasını kapatmak için fiziksel bariyer kuruluyor. Bir destinasyonun manzarasını perdeyle kapatması sembolik bir kırılma noktası. 'Her gelen hoş gelmez' dönemine girildiğinin ilanı aynı zamanda.

Amerika Birleşik Devletleri ise fiyatla filtreleme yoluna gidiyor. National Park Service çatısı altındaki bazı milli parklarda yabancılara 100 dolarlık ek ücret uygulanıyor. Ama tartışma büyük: Fiyat artırmak kalabalığı azaltır mı yoksa sadece daha varlıklı kalabalık mı yaratır

Mallorca algoritmalara sarılıyor. Yapay zekâ ile ziyaretçi akışını yönlendirme, kalabalık saatleri tahmin etme, alternatif rotalar önerme gibi çözümler arıyor. Kopenhag ise davranışsal teşvik modeli deniyor: Bisikletle müzeye gelene ödül, çevreyi temizleyene deneyim puanı gibi. Turist artık müşteri olarak değil, paydaş olarak görülmek isteniyor.Karayipler'de Jamaika sezonu yaymak için yağmur sigortası sunuyor. Mesaj açık: "Yılın her zamanı gel, yoğunluğu birlikte dengeleyelim."

Yeni trend: Sleepcation

Bir de işin üçüncü boyutu var: Tükenmişlik. Yeni trend 'sleepcation'. Seyahat edip uyumak. Ne gezi programı var ne selfie telaşı. Otelde 16 saat uyumak, yastık menüsünden seçim yapmak, oda servisinden uyku destekleyici yiyecek içecekler söylemek… Bu tablo, modern hayatın yorgunluğuna ayna tutuyor. Lüks artık manzara değil, kesintisiz uyku.