Merhamet yorgunları

"Siz nasıl dayanıyorsunuz bu kadar habere" En sık duyduğum sorulardan biri bu. Ardından "Ben artık bakmıyorum, yoksa mutsuz oluyorum" sözü geliyor kimi zaman. "Hayatımın bir parçası bu, seviyorum" gibi kaçamak yanıtlar veriyorum genelde. Kırmamaya çalışıyorum ama "Belki siz de dayansanız, hepimiz topluca mutlu olabiliriz" demek geliyor içimden.

Bu meseleyi tartıştığım bir meslektaşım bana bazı araştırmalar gönderdi. Habere karşı büyüyen mesafeyi ve "merhamet yorgunluğu" diye özetlenebilecek konuyu irdeleyen birçok makale okudum sayesinde. Hepsini aktarmam imkânsız ama belki tek harf bir çıkış yolu için kıvılcım olur.

Örneğin, Oxford Üniversitesi'ne bağlı Reuters Gazetecilik alışmaları Enstitüsü'nün 2026 Dijital Haber Raporu'nda, haber ve insan ilişkisinin zaman içinde nasıl dönüşüme uğradığına dair çarpıcı veriler var. Rapora göre; onlarca ülkede yaklaşık 100 bin insanla yapılan anket şunu söylüyor: 2021'den bu yana haberlere "son derece" veya "çok" ilgili olduğunu belirtenlerin oranı, ortalama yüzde 13 azalarak yüzde 59'dan yüzde 46'ya geriledi. Aynı rapora göre; dünyada 2017'de yüzde 29 olan bazen veya sıklıkla "haberden kaçınma" davranışı, 2026'da yüzde 42'ye çıktı. Yine tespitlere göre; Bulgaristan, Hırvatistan, Yunanistan ve Türkiye'deki insanların yüzde 60'ı veya daha fazlası haberlerden kaçındığını söylüyor.

Peki, hem Türkiye'de hem de dünyada insanlar neden haberden kaçıyordu Soruya yanıt için iğdem Dalay Tez'in bu yıl hazırladığı bir doktora tezine baktım. Bakın, en çok neydi bizi etkileyen:

"Katılımcıların 'üzülmekten yorulmak' olarak tanımladığı bu tükenmişlik hissi, Susan D. Moeller'in 1998 tarihli Medya Hastalığı Açlığı, Savaşı ve Ölümü Nasıl Satar (How the Media Sell Disease, Famine, War and Death) adlı kitabında 'merhamet yorgunluğu' olarak tanımladığı kavram ile açıklanabilir. Moeller (1998) kitabında daha çok sağlık personelinin, özellikle hemşirelerin uzun süre başkalarının travmalarına maruz kaldıktan sonra yaşadığı ruhsal çöküntüyü, tükenmişliği tanımlamak için kullanılan merhamet yorgunluğu kavramını, sürekli felaket haberlerine, başkalarının yaşadığı travmalara dair hikâyelere, fotoğraf ve videolara maruz kalan haber tüketicileri için de kullanılabileceğini ifade etmiştir. Akademisyene göre medyanın dünyayı sunma biçimi, bireyleri merhamet yorgunluğuna sürüklemekte ve bunun neticesinde de haber tüketicileri sayfayı çevirmeyi, kanalı değiştirmeyi ve sonunda da haberler aracılığı ile bize aktarılan sorunlar ile ilgilenmemeyi seçmektedir (Moeller, 1998). Katılımcı anlatılarının Moeller'in kuramsal yaklaşımı ile birebir örtüştüğü görülmüştür."