Dönerin adı mı tadı mı

Almanya'da gündem tamamen futbol ve dönere kilitlendi. Avrupa Futbol Şampiyonası kadar dönerin AB tescili ve enflasyonda döner endeksi de çok konuşuluyor. Döner adının Avrupa Birliği'ne geleneksel lezzet olarak tescil başvurusu pek çok çevrede tartışma yarattı. Döner tanımına uygunluk nasıl ölçülüyor Denetim nasıl yapılacak Hepsi merak konusu

Döner döndü dolaştı şu sıralar milyonların izlediği Avrupa Futbol Şampiyonası'na evsahipliği yapan Almanya'da tartışılan bir gündem maddesi olarak kendine yer buldu. Futbol heyecanı doruk yaparken Alman gazetelerinde gün geçmiyor ki dönerle ilgili bir haber çıkmasın. Hatta İngiliz gazeteleri bile bu kervana katıldı. Döner Almanya'da insanların günlük rutininde yer alan, ailecek sevilen bir yiyecek, Alman politikacılarının da gizli silahı. Eline korkutucu döner bıçağını alıp en sevimli dostluk mesajları vermeyen Alman politikacı azdır. Öyle ki, Türklerle kurulacak dostluk köprüsünün yolu döner bıçağının ince sırtından geçiyor gibi. Mayısta Türkiye'yi ziyaret eden Alman Cumhurbaşkanı Steinmeier da beraberinde Türk dönerci ustası Arif Keleş ve 60 kiloluk bir Berlin imalatı dönerle gelmiş ve klasik döner bıçağı pozunu vererek çok tartışılan bir gastrodiplomasi hamlesi yapmıştı. Ancak aynı döner politikacıların korkulu rüyası da olabiliyor. Artık enflasyon döner fiyatlarıyla ölçülüyor, "dönerflasyon" haberleri gündeme gelince ekonomide tehlikede çanları çalıyor demek oluyor.

strong class'read-more-detail'Haberin Devamı

Futbolcuların da favorisi

Bugünlerde futbolseverlerin Almanya sokaklarında en çok yedikleri yemek olmanın dışında futbolcuların da favorisinin döner olduğu anlaşılıyor. Eski Galatasaray oyuncusu Lukas Podolski Türk ortağı ile açtığı döner zinciriyle gündemde, dönerin futboldan bile çok kazandırdığı söyleniyor. Bild gazetesi futbolcuların kaldığı otele verilen tam 300 porsiyon döner siparişiyle çalkalandı. Dönerin bu kadar gündemde olmasının bir başka nedeniyse dönerin AB tarafından tesciline haftalar kalmış olması. Belli ki bu konu da Almanya'da gündeme oturmuş durumda. Çünkü AB tescili en çok Almanya'da bu tescilin denetimini üstlenecek otoriteleri ilgilendiriyor.

strong class'read-more-detail'Haberin Devamı

Yaprak, kıyma, karışık... Hangi döner

Dönerin Avrupa Birliği'nde geleneksel ürün olarak tescili askıda. Resmi bir itiraz olmazsa tescil gerçekleşecek. Bir kere şunu belirtmekte yarar var. Burada tescil aslında döner kelimesinin kullanımı ile ilgili. Başvuruda döner sözcüğünün hangi durumlarda kullanılabileceğine ilişkin bir tanımlama getirilmeye çalışılmış. Dolayısı ile başvuru belgesinde geleneksel ürün olarak detaylı bir döner tanımı yapılmış. Ancak tek bir döner tipi tanımlanmıyor. Yaprak, kıyma ve karışık tanımları dışında tavuk dönere de yer verilmiş. Peki bu döner tanımları ne kadar özgün Ya da Türkiye'deki bütün dönerler bu tanımlara harfiyen uyuyor mu Döner tanımına uygunluk nasıl ölçülüyor Denetim Türkiye'de nasıl yapılıyor, Avrupa'da nasıl yapılacak Cezai yaptırımlar nasıl olacak Hepsi merak konusu.

Başvuru süreci nasıl işliyor

Türkiye'de geleneksel ürün olarak döner tescili 2021'de Uluslararası Döner Federasyonu (UDOFED) başvurusu ile yapılmış. Tescili veren kurum Coğrafi İşaret tescillerini de yapan Türk Patent ve Marka Kurumu. Dönere AB tescil başvurusunu avukat aracılığıyla doğrudan UDOFED yapmış. Süreç şöyle işliyor. Başvurular en fazla 6 ay içinde AB tarafından inceleniyor ve onaylanan dosyalar 3 ay ilana çıkıyor. Bu üç ay içinde itiraz eden olmazsa tescil geçerlilik kazanıyor. Döner dosyası 24 Nisan tarihinde ilan edildiğine göre, başvurunun 2023 Kasım ayında yapılmış olması gerek. Temmuz ayı sonuna doğru itiraz süresi bitecek. AB incelemesi öncelikle böyle bir ürünün yerelde tescil kaydı olup olmadığına bakıyor, ki Türkiye'de dönerin geleneksel ürün tescili var. Sonra da dosyanın kendi içinde tutarlı olup olmadığına bakılıyor. Resmi itiraz olmazsa tescil yürürlüğe giriyor.

strong class'read-more-detail'Haberin Devamı

Tescilde ülke veya menşe kaydı olacak mı

Tüzüğe göre "Geleneksel Ürün" tescilinde "Coğrafi İşaret" tescillerindeki gibi menşe özellikleri aranmıyor. Yani rokfor peyniri, şampanya gibi karşılaştırmalar yanlış. Fransa'nın Rokfor peyniri sadece Roquefort bölgesinde üretilince o adı alabilir, sadece Champagne bölgesinde üretilen köpüklü şarap şampanya adını taşıyabilir. Bu tarz bölge bazlı ürünlerle ilgili bir tescil benzerliği yok. Aslında tescilde Türk döneri ibaresi de geçmiyor. Başvuru metninde dönerin tarihinden ve Almanya'ya Türk işçilerle geldiğinden bahis olsa bile kullanımda sadece döner sözcüğü üzerine bir tescil talebi var. Bu bağlamda İtalya'da döner ile aynı statüde geleneksel ürün olarak tescil almış olan Napoli pizzası gibi bir ülke veya menşe adı kullanım isteği de yok. Özetle, sadece döner adı kullanımı tescil kapsamında.

Başvuruda döner tarifi nasıl

Almanya'da döner diye satılan döner Türkiye'den oldukça farklı. Bol salatalı, soslu servis yapılıyor. Ancak tescil başvurusunda bu noktaya özellikle değinilmemiş. Odak dönerin kendisi üzerine. Yaprak, kıyma ve karışık olarak üç gruba ayrılan et dönerlerin tarifi bugün Almanya'da fabrikasyon olarak üretilen dönerler ile örtüşüyor. Zaten belgede dönerin Avrupa'daki en büyük temsilcisi olarak Avrupa Türk Döner İmalatçıları Derneği (ATDID) referans gösterilmiş. Ancak şöyle bir çelişki de var, bugün Türkiye'deki yöresel dönerler hatta Coğrafi İşaret tescili almış dönerlerimiz AB tarafından tescillenecek olan döner tarifine tam olarak uymuyor. Özellikle baharatlarda ve etin terbiyesinde bazı farklılıklar dikkati çekiyor. Yani Ankara'dan bir usta gitse, Türkiye'de Cİ işaretli meşhur Ankara yaprak döneri yapıyorum dese, tescile uymadığı için döner diye satamayabilir. Diğer taraftan şunu hatırlatmakta da yarar var. Napoli pizzasının tescili de Napoli'de epey tartışma yaratmıştı, çünkü uyulması zor detaylar içeriyordu. Çapı en fazla 35 cm olacak, orta hamur 0,4 cm, kenar hamur yüksekliği 2 cm olacak derken Napoli'deki pek çok geleneksel pizza ustası getirilen tanımı çok kısıtlayıcı bularak cezai yaptırımlardan kaçınmak için Napoli ibaresini tümüyle tabelasından kaldırdı. Tescil başvurusu döner deyince ürünün ne olması gerektiği, içeriği, baharat türleri ve oranları, pişirme ve kesim şekli gibi detaylar yazılmış. Ancak tescillenen tebliğ uygulamada kısıtlayıcı olabilir ve Napolili pizzacılar gibi Almanya'daki Türk dönerciler de sıkıntıya girebilir ve cezai yaptırıma girmemek için döner adını kullanmaktan kaçabilir.

Döner adı ne kazandıracak

Avrupa'dan Amerika'ya pek çok ülkede döner var ancak çoğu kez Yunan Gyros veya Arap Shawarma olarak geçiyor. Gerek Yunanlılar gerek Araplar olsun asla döner kelimesini kullanmıyorlar ve döner sözcüğüne sahip çıkma gibi bir niyetleri de yok. Dolayısı ile bu tescil onların işine bile yarayabilir. Meksika'daki Al Pastor ise Ortadoğu kökeninden tamamen soyutlanmış, çoktan başka topraklara mâl olmuş, hatta taco içine konularak bambaşka bir lezzet hâline gelmiş. Bu durumda döner sözcüğünün kullanılmasına kısıt getirerek dönere sahip çıkmak doğru bir hamle mi diye sorgulamak gerek. Çünkü Türkler dışında döner sözcüğünü kullanmak isteyen taraf açıkçası pek yok.