Siyasi sınırlarımız Edirne'den başlayıp Ardahan'da bitiyor olabilir. Fakat doğal sınırlarımızın çok gerisindeyiz. Türkiye'nin ne olduğunu anlamak için mevcut sınırların dışına çıkmak gerekiyor. Mesuliyet sahamız Bosna'dan Doğu Türkistan'a, Kırım'dan Afrika'ya kadar uzanır.

Şehitler, vatanın tapu sicil belgesidir, kimlik kartıdır. Şehitlerimiz, en güzel şahitlerimizdir. Doğal sınırlarımız, şehitlerimizin mübarek kanıyla mühürlenmiştir.

Siyasi sınırlarımızın haricinde kalan şehit ve şehitliklerimizin sayısı, ülkemizde bulunanlardan çok daha fazladır. Mevcut vatanın dışında kalan şehitlik sayımız toplam iki yüz otuz altı. Hangi birini sayalım Filistin'de kırk yedi, Irak'ta otuz iki, Yunanistan'da yirmi altı, Hicaz'da on altı, Yemen'de yedi şehitliğimiz var.

Dünya üstünde bu kadar çok şehitliği olan kaç millet var Bedel ödemedik, bedelin kendisi olduk. Çoğundan geriye en ufak bir iz bile kalmamış.

Yunanlılar, sadece dirilerimize değil, ölülerimize de tahammül edememişler. İstiklâl Harbi'ndeki yenilgilerinin hıncını şehitliklerden çıkarmışlardır. Ecdadımızın izleri hızlı bir şekilde yok edilmiştir.

Suriye'de nelerin yaşandığı tam manasıyla bilinemiyor. Çözülme sırasında geride kalan hastalar, yaralı askerler, subayların eşleri, çocukları...

Yanya'nın bilinmeyen bir köşesinde, Filibe şehrinde dikilen binaların altında milletimizin aziz evlatları yatıyor. Sibirya'dan Polonya'ya, Birmanya'dan Trablusgarp'a uzanan devasa bir coğrafyada, isimsiz ve işaretsiz bir şekilde, bizden bir Fatiha bekleyen şehitlerimiz bulunuyor.

Nice kadim şehrimizden geriye, birkaç içli türküden başka bir şey kalmamıştır. Bütün o kutlu hatıralar, hiç yaşanmamış gibi kaybolup gitmiştir.

Bunlar millî miras değilse nedir

Tam burada, İhsan Ilgar'ın, 1968 yılında yayınlanan, Tarih Boyunca Türk Şehitlikleri kitabına gidelim. Kitapta, resmi sınırlarımızın dışında kalan memleketlerde bulunan ve çoğu kaybolup giden şehitliklerimiz var.

Gazze'de binlerce şehidin mezar yerleri, İngilizler tarafından tamamen sürülmüş, kaybedilmiştir. Kudüs ve çevresindeki şehitliklerden bugün en ufak bir iz bile kalmamıştır. Üç binden fazla Türk evladı, Eriha'da bırakılmıştır. Bugün bunların şehitliğine tesadüf edilmemektedir. Yine Türk kuvvetleri, Birüssebi'de beş bin şehit vermiştir. Bu şehitler, bugün, mezarsız ve kitabesizdir.

Gazze'den Kudüs ve Eriha'ya kadar her savaşta birkaç bin şehidi toprağın sinesine bırakmışız.

Tarih Boyunca Türk Şehitlikleri kitabından küçük bir alıntı: "Filistin'in her köşesi Türk kanıyla sulanmıştır. Burada İngilizlerin ve o zaman müttefikimiz olan Almanların abideli mezarlıkları bulunduğu halde, Türklerin böyle bir şehitliği yoktur."

Balkanlardaki şehitliklerimizin hikâyesi de oldukça dokunaklıdır. Ilgar, kitabında şunu söyler: "Bulgarlar, Balkan Savaşı'nın sonlarına doğru Edirne'nin tarafımızdan geri alınması üzerine, 4 Mayıs 1913 günü Eskizağra'da bir fabrika yakınında tel örgüyle çevrili esir kampında bulanan Türk esirleri makineli tüfek ateşine tuttu. Bu âdi hareketin sonunda 1.600 erimiz şehit edilmiş, 1.800 er yaralanmıştı. Bunların da çoğu bakımsızlık sonucu şehitlik mertebesine ulaşmışlardı. Dünya insanlık tarihinin alnında bir leke olarak kalacak bu mâsum şehitler, Eskizağra'nın Müslüman mezarlığında açılan çukurlara doldurularak gömülmüştür."