Batı Türkistan'da Ramazan!
AYHAN DEMİR

Bizim için Türkiye, Edirne'den başlayıp Kars'ta biten bir ülkenin adı değildir. Doğu Türkistan'dan başlayıp Saraybosna'ya kadar uzanır. Kırım›dan Kudüs'e. Buhara'dan Mekke'ye.

Türkiye öyle anlamlara gelir ki, devasa bir bölgede, coğrafyada; en küçük bir sevinç veya hüzün anında ortaya çıkar. Mübarek Ramazan ayı, işte o anlardan bir tanesidir.

Anadolu'da Ramazan, geceleri gökyüzüne yazılır. Osmanlı'dan günümüze uzanan mahya geleneği, şehirlerin ortak hafızasına düşülen birer nottur. Ramazan davulcuları,

Saraybosna'dan Üsküp'e, İşkodra'dan Prizren'e, Yeni Pazar'dan İskeçe'ye, Taşlıca'dan Kırcaali'ye ve Preşova'dan Gümülcine'ye. Bu coğrafyada Osmanlı'dan miras kalan gelenekler hâlâ sokaklarda, minarelerde ve sofralarda yaşamaya devam etmektedir.

Büyük Osmanlı ailesinin Batı Türkistan kolunda yer alan Balkanlarda, Ramazan, sadece bir ay ismi değil; asırlardır muhafaza edilen bir hafızadır. Bu coğrafyada Ramazan, takvimle değil; bir davul vuruşu veya top atışı ile başlar.

Saraybosna'da camilerin etrafına ve minarelere çekilen yeşil zemin üzerine, beyaz ay-yıldızlı bayraklar, bin aydan daha hayırlı bir geceyi barındıran bir zaman diliminin gelişini müjdeler.

Tiran, Saraybosna ve Prizren'de,şehrin çeşitli yerlerine asılan Arnavutça, Türkçe ve Boşnakça pankartlar, üstünlüğün ırkta değil, takvada olduğunu onu okuyan herkese hatırlatır.

Saraybosna'da Ramazan'ın gelişi, çocukların gökyüzüne, ümmetin evlatları gibi renkli balonlar bırakmasından anlaşılır. Bu gelenek, çocuklara Ramazan'ı tanıtmak ve sevdirmek için düzenlenir.

Prizren, Üsküp ve Saraybosna'da okunan mukabelelerin ardından edilen dualarda İstanbul'dan Şam'a, Kudüs'ten Gazze'ye, Doğu Türkistan'dan Mekke ve Medine'ye uzanan geniş bir coğrafya vardır.

İftar vaktinin yaklaştığını, Üsküp'te Türk Çarşısının dar sokaklarında yayılan pide kokusundan, Saraybosna'da Alifakovats, Bistrik ve Vrbanyuşa'daki fırınların önünde uzayan somun kuyruğundan veya Prizren'in taş fırınlarından dağılan şar peynirli ve yumurtalı pitayka kokusundan anlarsınız.

İskeçe ve Gümülcine'dekifırınlarda pişen yumurtalı ve susamlıpide kokusu, günün akşama döndüğünün işaretçileridir. Sancak'ta iftar vakti yaklaşırken Ramazan'a özgü ''Pitica Ramazanka'' isimli pidelerin veya "Çahiya" isimli küçük ekmeklerin satıldığı fırınlar haricindeki tüm dükkânlar kapanmaya başlar.

Prizren'de iftar vakti yükselen havai fişekler, Osmanlı'dan kalan bir geleneğin yankısıdır. Saraybosna'da Sarı Tabya'dan ateşlenen top iftar vaktini haber verir.