Sürgün ve acı ve hasret... Bir köpeğin özlemi

Halimat Bayramuk'un "İki Kasım Bin Dokuz Yüz Kırk Üç- Kafkas-Karaçay Türklerinin 14 Yıl Süren Dramı" romanını okudunuz mu Bir sürgünü anlatıyor. Yaşadıkları ve gördükleri. O romanda bir köpek sahnesi var... İç acıtıcı.

İkinci Dünya Savaşı'nın iki vahşeti: Hitler'in vahşeti, Stalin'in vahşeti.

İkinci Dünya Savaşı'ndan Stalin, ABD Başkanı Roosevelt'in dolaydan desteğiyle galip çıktı. Uzanabildiği yerleri işgal etti. Demirperde ülkelerini, Varşova Paktı'nı biliyorsunuz. Bunlara girmeyeceğim.

Stalin'in bir de sürgünleri var. Çok acı, çok kanlı sürgünler. İkinci Dünya Savaşı'nın bitimiyle Türk ve Müslüman kimliğini taşıyan bütün toplulukları vagonlara doldurup Orta Asya içlerine ve Sibirya'ya yolladı. Stalin'in 1953'te dünyadan gidişinden sonra onun yerine geçen Nikita Kruşçev, 25 Şubat 1956'da Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin XX. Kongresi'nde yaptığı konuşmasında, Stalin'in üstüne kalın bir keçe örtmüştür. Hâlâ, bizim komünistlerimiz bu kongreyi tartışırlar, Sovyetlerin sonunu getirdiğine inanırlar, hayıflanırlar. Ne diyeyim, Allah bizimkilere akıl fikir versin.

Kruşçev yıllar sonra, 1957'de sürgünlerin dönüşlerine izin verdi. Ama hepsine değil! Gürcistan içindeki Türkiye sınırından sürülen Ahıskalılar ve yine Karadeniz'in Türkiye'yle ayırdığı Kırımlılar dönemediler. Kırımlılara çok sonra kapı açıldı ama Ahıskalılar yine vatan hasreti çekiyorlar.

Bir başka sürgün daha var. Bu da komünistlerin sürgünü. "Nasıl yani!" diyeceksiniz. Yine İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Yunanistan'da komünistler iktidarı ele geçirmek için silaha sarıldılar. Ama yenildiler. (Türkiye'den Mihri Belli, Yunanistan'a komünistlere yardıma gitmiş, yaralanmış Bulgaristan'da tedavi görmüştü. "İnsanlar Tanıdım" hatıra kitabında ayrıntılı anlatır.)

Bu sürgünleri, hasretleri dönüşleri yerinde inceledim. Ahıskalıları, ikinci sürgün yeri Ukrayna-Donesk'in bir kasabasında buldum. Sonra Gürcistan'da da neden dönemediklerini anlamak istedim.

Çeçenler de sürgün edilmişlerdi. Onları da Grozni'de dinledim. Erken dönenlerdendi. Orta Asya'daki araştırmalarıma girmeyeceğim.

Herhâlde Yunanlıların nasıl sürgün edildiklerini soracaksınız.

Kısaca bahsedeceğim. Stalin, Yunan komünistlerine sahip çıktı. Yunanistan hükûmetiyle bir anlaşmaya vardı, komünist militanları aileleriyle birlikte gemilerle bizin Çanakkale ve İstanbul boğazından geçirerek kendisinin hâkimiyet kurduğu sahalara aldı. Bir kısmını Kazakistan'a, bir kısmını Özbekistan'a yerleştirdi. Özbekistan-Taşkent'te Yusuf Has Hacib Caddesi üzerindeki derneklerine gittim. Sürgünü dinledim, yazdım.

Sürgün ve acı ve hasret... Bir köpeğin özlemi...

Türkiye'de köpek tartışması hiç bitmiyor, bitmeyecek de... Osmanlı zamanındaki tartışmaları verdim. Yine bu tartışmalara döneceğim ama, can dost köpeklerden bir sürgün hikâyesini aktarmak istiyorum.

Halimat Bayramuk'un "İki Kasım Bin Dokuz Yüz Kırk Üç- Kafkas-Karaçay Türklerinin 14 Yıl Süren Dramı" kitabını çok önce okumuştum. O gerçekçi romanda bir köpek sahnesi insanı düşündürüyor.

Gokka sürgünden dönüşünde köpekleri