Günlerdir Türkiye kamuoyu, ABD seçimlerinde Trump'ın yenilgi almasının Türkiye'yi nasıl etkileyeceği, Türkiye'nin bundan zarar görüp görmeyeceği konuşulmakta ve bu konuda çeşitli yorumlar yapılmaktadır. Bu durumun Türkiye üzerinde fazla bir etkisinin olmayacağı kanaati olsa da birçok konuda Türkiye aleyhinde hareket etme temayülünde olan Kongre üyeleri ve lobi gruplarının, girişimlerinde daha geniş bir alan bulabileceğini de söylemek mümkündür.

ABD Başkanı'nın yetki durumu

ABD'de Başkanı'nın görev yetkilerinin etkili, Kongre gücünü de arkasına alan bir başkanın ise daha da etkili olduğu bir gerçektir.

ABD seçimlerinde Kongrenin iki kanadı olan Temsilciler Meclisi ve Senato'da Cumhuriyetçilerin çoğunluğu kaybetmesiyle Trump'ın gücü azalmış olsa da onun hala başkan olduğu ve başkanlık yetkilerini birçok konuda Kongre'nin onayı olmadan kullanma yetkisine de sahip olduğu unutulmamalıdır. Bazı konular da yetkisini kullandıktan bir müddet sonra onay gerektirdiğinden, kısa vadeli eylemlerde yetki kullanımının geçen süre içinde amacına ulaşmış olabileceği de hesaba katılmalıdır.

Bu nedenle Trump'ın seçimde geri düşmesinin, Türkiye için iyi ilişkiler kapsamında yapmak istediği konularda samimi ise, yetkisi içinde olup Kongre onayı istemeyen uygulamalar ile onay süreci sonuçlanmadan amacına ulaşabilecek uygulamalar için fazla bir olumsuzluk yaratmayacağı düşünülmektedir.

Ancak Trump'ın, iyi ilişkiler olarak ortada sadece Türkiye'ye için methiyelerinin ve Türkiye'nin önem verdiği, özellikle savunmaya ilişkin konulardaki vaatlerinin bulunduğuna, konulara ilişkin aksiyon almadığına dikkat edilmelidir. Bir tabir olarak "Gök gürlemiş, ancak yağmur yağmamıştır." Seçim öncesinde Kongre'deki durumun daha uygun olduğu durumda dahi icraata geçmemiş olan vaatlerin/sözlerin, yeni durumda da aynı şekilde cereyan etmesi muhtemeldir.

Önemli konulardaki beklentiler

Trump'ın, Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesiyle görev süresinin kalan bölümünde yasama ve denetim süreçlerinde daha güçlü bir muhalefetle karşılaşması beklenmektedir. Türkiye için özellikle F-35 programı, CAATSA yaptırımları, KAAN motorunun tedariği ve diğer bölgesel konular, önümüzdeki dönemin önemli başlıkları arasında yer almaya devam edecektir.

Liderlerin kişisel ilişkilerinin önemi olsa da yeni durumda, Kongrenin yasal yetkilerinin ve siyasi yaklaşımlarının bu konularda daha etkili olacağı, bu nedenle stratejiler geliştirerek tedbirler alınmasına ihtiyaç olduğu dikkate alınmalıdır.

F-35 programına dönüş ve CAATSA yaptırımları: Bu programın ABD tarafından sonlandırılmasının sebebi, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemlerinin alınması olmuştur. Bu nedenle Türkiye 2019'da programdan çıkarılmış, 2020'den itibaren de CAATSA yaptırımlarına maruz kalmıştır.

Türkiye zaman içinde 100 uçağa tamamlanmak üzere başlangıçta en az 40 adet F-35 savaş uçağı satın almak ve CAATSA yaptırımların kaldırılmasını sağlamak istemektedir. Ancak Türkiye'nin programa yeniden dahil olabilmesi için S-400 sistemlerine ilişkin şartların yerine getirildiğinin ABD yönetimi tarafından Kongreye bildirilmesi gerekmektedir.

Bunu sağlamak için Türkiye'den, bu sistemleri kullanmamasının yeterli olmadığı, bu sistemlerin ülke dışına çıkarılması, hatta buna benzer bir girişimde bulunmamasını da taahhüt ederek güven telkin etmesi talep edilmektedir.

Bu durum sağlanırsa, parası ödenmiş ve teslimatı durdurulmuş F-35'lerin teslim edilmesi belki daha sıkıntısız gerçekleşebilir. Ancak F-35 programına dönüş konusunda Kongre'nin siyasi açıdan nasıl bir yaklaşım göstereceği bilinememektedir.

CAATSA yaptırımlarının kaldırılması konusunda da Başkan'ın yetkisini kullanması önemli bir hususu olmakla birlikte, Kongre'nin de bu konuda engelleyici bir tutum takınmaması da gerekli olabilecektir.

KAAN uçağı için motor tedariği: Daha önce 4 adet prototip KAAN uçağında ve yer çalışmalarında kullanmak üzere ABD GE firmasından 10 adet motor tedarik edilmiş olup kullanılmaktadır. Trump yönetimi, Haziran 2026'da KAAN projesi kapsamında üretilecek 40 adet uçakta kullanılması için, 80 adet F110 motorunun Türkiye'ye satış bilgisini Kongre'ye iletmiştir. Bazı Kongre üyelerinin bu satışa itirazı ve denetim girişimleri olsa da yasal bekleme süresi içinde resmen bir itirazla karşılaşılmadığı için Temmuz 2026'da satışın kongre sürecinden geçtiği duyurulmuştur.

Halen bu konudaki çalışmaların devam ettiği bilgisi mevcutsa da bu konuda dikkate değer bir ilerleme olmadığı müşahede edilmekte, engel çıkmaması temenni edilmektedir.