ABD-İran görüşmeleri bıçak sırtında...

Armağan Kuloğlu
31.07.2026
123

ABD ve İsrail'in müştereken yaptıkları operasyonlarla başlayan ABD-İran savaşı, dört aya yakın bir süredir devam etmektedir.,

Savaş, bir müddet için sağlanan ateşkesle durmuş, müzakereler sonucunda sağlanan mutabakata İran'ın uymadığı iddiasıyla ABD tarafından yeniden başlatılmıştır.

Son iki hafta boyunca her gün ABD ordusunca yapılan ve İran tarafından da karşılığı verilen ABD operasyonlarının, bir hafta önce Trump'ın saldırı düzenlenmemesi yönünde verdiği iddia edilen talimata istinaden durdurulduğu izlenmiştir. Saldırıların devam edip etmeyeceği henüz netlik kazanmamıştır.

Saldırıların askıya alınmasının sebepleri

Kararın, ABD'nin azalan füze stokları, enerji piyasalarında yeni kriz endişeleri ve bölgesel risklerin bulunduğu gerekçeleriyle alındığı iddia edilmektedir.

Füze stoklarının kritikliği: Kararda, ABD Genelkurmay Başkanı'nın, saldırıların devam etmesi halinde bölgedeki Amerikan üslerini koruyacak önleyici mühimmatın azaldığı, stoklarının kritik seviyeye düştüğü uyarısının etkili olduğu söylenmektedir.

Enerji ve kriz endişesi: Savaşın genişlemesi halinde Körfez ülkeleriyle ilişkilerin zarar görebileceği, enerji piyasasında yeni krizler olabileceği ve mülteci sorunu yaşanabileceği yönündeki endişelerin de karara etki ettiği ifade edilmektedir.

Müzakere süreci öne çıkıyor: Trump'ın damadı başta, bazı danışmanlarının, Tahran üzerindeki ekonomik baskının sürdürülmesi ve diplomatik müzakerelere yeniden fırsat verilmesini savunmasının, bu arada Umman ile İran'ın Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına yönelik yeni bir mekanizma oluşturulması amacıyla görüşmeler yapmasının ABD'nin saldırıları durdurmasında etkisinin olduğu belirtilmektedir.

Diğer taraftan da bir ABD'li yetkilisi de Washington yönetiminde şiddetini artıran bir askerî harekatın İran'ı müzakere masasına oturmaya zorlayacağı konusunda şüpheler olduğu, ayrıca düzenlenen saldırıların İran'ı dış tehditlere karşı birleştirdiği ve kenetlenmesini sağladığı yönünde bir kanaat oluştuğunu da söylemiştir.

Saldırıların durması geçici mi

CENTCOM, hava saldırılarında geçici bir duraklama yaşansa da ABD'nin İran üzerindeki askeri baskısının sürdüğünü ve İran'a yönelik deniz ablukasının devam ettiğini açıklamıştır.

İran ise ABD'nin askeri sıkışmışlık nedeniyle bir çıkış yolu arayışında olduğunu, operasyonların durması ve görüşmelere devam edilmesinin İsrail'in tutumuna da bağlı olduğunu düşünmekte, bu nedenle mevcut duruma ihtiyatla yaklaşmaktadır.

ABD'nin bir süredir İran'a hava saldırısı düzenlememesi, Washington'ın askeri baskıyı tamamen sona erdirdiği anlamına gelemeyeceği de düşünülmelidir.

Bu tür operasyonel duraklamaların, diplomatik temaslara alan açmak, karşı tarafın tepkisini ölçmek, kuvvetleri yeniden konuşlandırmak veya bir sonraki aşama için hazırlık yapmak amacıyla da kullanılabileceği hesaplanmalıdır.

Ancak vekil güçler üzerinden kısmi çatışmaların devam etmesi, kalıcı bir ateşkesten çok, tarafların hem sahadaki hem de müzakere masasındaki seçeneklerini değerlendirmek için çatışmalı bir bekleme süreci olarak görülebilir.

ABD'nin İran'a yönelik hava bombardımanlarının durdurmasının ardından Tahran yönetimi de misilleme saldırılarını askıya aldığını duyurmuştur. Ancak taraflar teyakkuzda olup, her ihtimal dikkate alınmalıdır.

Nitekim ABD'nin BM Daimi Temsilcisi, bir taraftan görüşmelerin sürdüğünü söylerken, diğer taraftan da tüm seçeneklerin masada olduğunu vurgulamıştır.

Savaşta yeni cepheler

Bir tarafta geçici de olsa bir ateşkes ve görüşme sürecinin yapıldığı konuşulurken, diğer taraftan, Yemen'deki İran destekli Husiler ile ABD'nin bölgesel müttefiki Suudi Arabistan arasındaki çatışmalar yeniden alevlenmiştir. Husiler S.Arabistan'a deniz ablukası ilan etmesi üzerine S.Arabistan da Husilerin kontrolündeki Hudeyde kentine hava saldırıları düzenlemiştir. Husiler de buna misillemede bulunmuş, S,Arabistan devlet petrol şirketi Aramco'ya ait tesisleri hedef almıştır.

Kızıldeniz'i Aden Körfezi'ne bağlayan Babülmendep Boğazı'nın Husiler tarafından kapatılması ihtimali, bölgedeki gerilimi arttırma endişesi yaratmıştır. Babülmendep'e ilaveten Hürmüz Boğazı'nın da aynı anda ulaşıma kapanmasının, küresel enerji ve tedarik zincirlerinde ciddi krizlere yol açabileceği değerlendirilmiştir.

İran bu gelişme üzerine, Washington'dan gelebilecek yeni bir hamlenin savaşın coğrafi kapsamını tamamen genişletebileceği uyarısında bulunmuştur. Bunun devam etmekte olan görüşme sürecini de etkileyebileceğine dikkat çekilmektedir.