Ön not: Bu yazı, bir anma metnine "Düşüncelerin zarafeti nedir", "Zarif düşünceler nedir" diye karşılaştığım sorular üzerine kaleme alınmıştır. Düşünce ve zarafet arasındaki ilişkiyi anlatmak için hatırı sayılır bir kitap hacmi gerekiyor. Bu yüzden bu sorulara buradan bu kitabın ancak bazı başlıklarını ifade edebilecek ve büyük ölçüde aforizma düzeyinde kalacak değinilerle yanıt verebiliyorum. Dilerim bir gün kapsamlı ve sistematik bir şekilde ifade etme olanağım da olur.

***

Anma, hatırlamanın töreni değil, düşünmenin eylemidir. Düşünmeden anılan, gerçekte anılmamış olur; sadece takvimsel bir ritüel yerine getirilmiştir, o kadar.

"Anı", "anıt", "anımsama", "anlama", "anlatma" gibi kavramların tümü aynı kökten gelir. Anma, anlamanın ve anlatmanın kardeşidir; düşünceden koparıldığında kökünden kopar.

Şekilci törenlerin pasifliğiyle anmak, anmayı anlamsızlık okyanusunda boğmak olur. Anma, ancak yaşayan bir hakikate dönüştüğünde anlamlı olur!

Bir devrimciyi anmanın tek geçerli yolu, onun düşünsel zarafetini bugünün karanlığına karşı yeniden işlevsel kılmaktır. Anma, geçmişten ödünç alınan bir mum değil, bugün yakılan bir meşaledir. Bu meşaleyi taşımak için neyi taşıdığını bilmek gerekir.

Önümüzde üç yol var: erteleme, hatırlama, unutma. Erteleme ihanete kapı aralar; unutma ise ihanetin ta kendisidir. O halde tek yol kalır: hatırlamak!

Ertelediğinizde ihanete kapı aralarsınız; unuttuğunuzda ise artık bir hainsinizdir!

Düşünmek zarif bir eylemdir. Devrimci bir eylemdir. Zarif ve devrimci olmayan bir zihin düşünemez; düşünme maskeleri takabilir, zarafet maskeleri takabilir ama zarif olamaz!

Devrimciler zarif insanlardır; çünkü devrimci düşünme, düşüncenin en yüksek gerilimini en büyük incelikle taşımaktır.

Zarafet, çoğunluğun suskunluğu karşısında tek başına kalındığında sesini yükseltmektir. Buna ilkesel duruş denir. İlkesel duruşunu korumak bir geri çekiliş, bir savunma eylemi değil, ileri atılan, ilerici bir eylemdir –devrimci bir eylemdir.

Eylem, düşünsel iddia sahibi olmanın gerektirdiği yüksek sestir. Eyleyenler kısık sesle konuşmaz! Ama yüksek ses demek bağırmak demek değildir –iyi ve güzel olanı kendi yapıp etmeleriyle görünür kılma demektir.

Tek başına kalan, topluma öfke duymaz; öfke, yalnızlığın değil, yalnızlıktan korkmanın ürünüdür. Öfke, adresi yalnızca karanlık zihinler ve ihanet edenler olduğunda devrimci bir duygudur.

Şefkat, ilkeyi terk etmeden insana bakabilmektir. Şefkat, küçümsemez, hınç duymaz; ama her durumda küçümseyenlerin küçüklüğünü göstermekten geri durmaz!

Zarafet, bedeli ne olursa olsun ilkesel tutarlılığı koruma kararlılığıdır.

Zarafet zihinde kurulan bir duruş olarak kalmaz; ancak eylemde görünür olduğunda vardır. Zihin ile eylem arasındaki bu birliktelik, devrimciliğin de ölçütüdür. Bu ölçütün iki karşıtı vardır: eylemin zihinsizleşmesi ve zihnin eylemsizleşmesi.

Eylemin zihinsizleşmesi gürültüdür: bağırmayı eylem sanmak.

Gürültücülerin dünyasında sakince hakikati söylemek, incelikle işlenmiş bir metin sunmak, şiddete düşünsel derinlikle yanıt vermek devrimci bir eylemdir.

Zihnin eylemsizleşmesi ikiyüzlülüktür: zor zamanda taviz, kolay zamanda ilke diye bir şey olmaz: ilkeler hava durumuna göre giyinip soyunmaz!

Düşüncelerin zarafeti, konferanslarda dile getirilen şık ilkeler değil; söylenen söz ile yaşanan hayat arasındaki tutarlılık çabasıdır.

İkiyüzlülüğün bir alt türü, esneklikle zarafetin karıştırılmasıdır. Zarafet hem kırılmayan hem esnemeyen bir demirdir; ilkeler söz konusu olduğunda esneklik ihanettir!

Tutarsızlığın somut ölçütü şudur: Cinsiyetçi söylemle konuşanlardan devrimci olmaz; türcü terminolojiyi benimseyenlerden devrimci olmaz. Söyleyip yapmayanlardan devrimci olmaz. "Ben devrimciyim" diyerek devrimci olunmaz, yaparak, ederek bizzat eyleyerek devrimci olunur.