Makam yükseldikçe tahammül azalıyor, liyakat eksikliği öfkeyle kapatılıyor! Bazı insanlar makamları yükseldikçe olgunlaşır, bazıları ise makamlarının altında ezilir. İşin en tehlikeli tarafı, koltuğunun ağırlığını taşıyamayan yöneticinin bunun bedelini çalışanlarına, kurumuna ve nihayetinde devlete ödetmesidir.
Kamu yönetiminde yıllardır mücadele edilen ancak bir türlü tedavi edilemeyen bir hastalık var: Makam hastalığı!
Bu hastalığın en belirgin belirtisi, kişinin yetkisi arttıkça tahammülünün azalması, bilgi ve tecrübe eksikliğini bağırıp çağırarak kapatmaya çalışmasıdır.
Dün mütevazı, sakin ve anlayışlı olan bir bürokrat, yüksek makama oturunca bir anda değişebilmektedir. Önceden rahatça konuştuğu insanlara artık tepeden bakmakta, kendisine yapılan en küçük itirazı bile otoritesine meydan okuma saymaktadır. Oysa makam yükselince insanın bilgisi, tecrübesi ve yöneticilik yeteneği kendiliğinden yükselmiyor.
Başarılı bir yardımcı, başarısız bir yönetici olabilir
Bir kamu kurumunda başarılı bir daire başkanının bakan yardımcılığına getirildiğini düşünelim. Görev yaptığı dönemde sürekli öneriler geliştiren, çalışkanlığıyla bakanın takdirini kazanan bu bürokrat, bakan yardımcısı olduktan sonra hiç beklemediği sorunlarla karşılaşabilir. Çünkü tek birimi yönetmekle koca koca birimleri yönetmek aynı şey değildir.
Bakanın istediği bilgiler zamanında gelmez. Gelen bilgi notlarını yeterince değerlendiremez. Sorulan sorulara doyurucu cevaplar veremez. İşler geciktikçe bakanın tepkisi artar.
Peki yönetici ne yapar
Kendi eksikliğini sorgulamak yerine astlarını suçlamaya başlar. Önce özel kalem müdürünü, ardından genel müdürleri ve diğer yöneticileri azarlar. İşin daha da ilginç tarafı, çoğu zaman suçladığı bürokratların hazırladığı bilgi notları doğrudur. Ancak yönetici bunları değerlendirecek birikime sahip değildir. İşte makam hastalığı tam da burada başlar: Bilmediğini kabul edemeyen yönetici, bilen insanları susturmaya çalışır.
Önce fırça, sonra tehdit, ardından görevden alma!
Zamanla kurumda huzursuzluk artar. Liyakatli yöneticiler yanlış talimatlara itiraz etmeye başlayınca ilişkiler iyice gerilir. Artık mesele kamu hizmetinin etkin yürütülmesi olmaktan çıkar, kişisel bir güç mücadelesine dönüşür. Bir süre sonra yönetici, çalışamadığı bürokratların görevden alınmasını ister. Hatta görevden alınacaklar listesi kurumun üst düzey yöneticilerinin yarısına kadar uzanabilir. Ancak bakan bu talebi kabul etmeyince yeni bir yöntem devreye girer: Yazılı uyarılar, savunma talepleri ve disiplin işlemleriyle görevden almaların altyapısını hazırlamak!
Böylece disiplin mekanizması, kamu hizmetinde düzeni sağlama amacı yerine yöneticinin kişisel hesaplaşmalarına hizmet eden bir araca dönüşme tehlikesiyle karşı karşıya kalır. Kendi yetersizliğini çalışanların kusuru gibi göstermeye çalışan bir yöneticinin verebileceği en büyük zarar, liyakatli insanları kurumdan uzaklaştırmasıdır.
Bir kişinin egosu, yüzlerce kişinin mesaisine mal oluyor
Makam hastalığının en çarpıcı örneklerinden biri de mesai saatleriyle ilgilidir. Düşünün ki üst yönetici, kendisi kurumdan ayrılmadan hiçbir birim amirinin görev yerinden ayrılmamasını emrediyor. Birim amirleri bekliyor, onlara yardımcı olacak personel de mesaiye kalıyor. Servis araçları çalışıyor, yemek ve ulaşım giderleri artıyor. Yüzlerce insanın aile hayatı olumsuz etkileniyor.
Peki bütün bunlar hangi kamu yararı için yapılıyor
Ortada somut bir hizmet ihtiyacı yoksa bunun adı kamu yönetimi değil, makam gücünün kötüye kullanılmasıdır.
Nitekim bakan, gece geç saatlerde kurum önünde bekleyen servis araçlarının nedenini öğrenince bu uygulamaya son verilmesini istiyor.
Bir yöneticinin yanlış talimatıyla başlayan süreç, yüzlerce çalışanın hayatını etkileyip kamu kaynaklarını tüketebiliyor. Demek ki her emir doğru olmadığı gibi, her talimat da kamu yararına hizmet etmiyor.
Makam hastalığının en ağır bedelini kim ödüyor

2