Yüz iki yıl ne ki

İnsan ömründen on on beş yıl veya biraz fazlası.

Tam 102 yıl önce tarih 23 Mart 1923, günlerden salı.

Konu Irak'ın kuzeyi, yine Musul-Kerkük.

Cumhuriyet henüz ilan edilmemiş.

Büyük Millet Meclisi "gizli oturum" için toplanmış:

- İsmet Paşa (Dışişleri Bakanı): Arkadaşlar; ben Kürt'üm. Fakat Türkiye'nin yükselmesini, Türkiye'nin şerefini, Türkiye'nin gelişmesini dileyen Kürtlerdenim. Nedeni ise okuryazar olmam ve konuştuğum dildir. Bu dil, ırkımın dili değildir. Türklerindir. Bunun için, Türklerin gelişmesini ve yükselmesini isterim. Arkadaşlar benim bir imanım, bir kanaatim var. Bugünkü durumu Avrupa Devletleri öyle bir tespit etmişlerdir ki Türk ile Kürt birlikte çalışarak yaşamazlarsa ikisi için de bu işin sonu yoktur. (...) Arkadaşlar bu nedenle herhangisi, herhangisine ihanet ederse ikisi için de işin sonu yoktur. (TBMM Gizli Celse Zabıtları, İ: 6, 6.3.1339 cilt 2.)

Türkiye Cumhuriyeti devletinin kurucularından 2. cumhurbaşkanının sözleridir bunlar. Evet, "Biri, ötekine ihanet ederse bu işin sonu yoktur!".

Gizli oturumda ara ara çıkan çok sert tartışmaları yatıştıran Mustafa Kemal Paşa oluyor:

- Musul sorununu bir günde halledeceğiz, ordumuzu yürüteceğiz, bir günde alacağız dersek bu mümkündür. Fakat Musul'u aldıktan sonra savaşın son bulacağına emin olamayız. Orada, şüphesiz savaş cephesi açmış olacağız.

Konu başka güne erteleniyor, başka oturumlarda da yine başka tartışmalar, kavgalar arasında görüşülüyor:

- Emin Bey (Ergani): Musul'u satıyorlar. Bu memleketi daima satıyorlar.

- Yusuf Ziya Bey (Bitlis): Milli mesele olarak satıyorlar.

- Hamdullah Suphi (Antalya) : Bu sözü söyleyen namusun ne olduğunu bilmeyen aşağılık ve rezildir!

- Yusuf Ziya Bey (Bitlis): Aşağılık, rezil sensin. Namussuz!

Oturuma çıkan kavga nedeniyle bir süre ara veriliyor. Daha sonra gizli olarak devam ediyor:

- Yusuf Ziya Bey (Bitlis): Musul Türkiye'nin bir parçasıdır. Kürtlerle Türkler ortaklaşa yaşamaktadırlar. (..) Arkadaşlar bir insanı ikiye bölmek mümkün değilse Musul'u Türkiye'den ayırmak da öylece mümkün değildir.

Musul sorunu, sonunda Lozan'a götürülüyor. İsmet Paşa Musul'da plebisit (halkoylaması) öneriyor. Ancak bu öneriye İngiltere şiddetle karşı çıkıyor: