Türkiye son haftalarda, spor ve iş dünyasında tanınan bir kişinin madde kullanımı savıyla çalkalanıyor.

Bir yanda devletin en üst resmi bilirkişi organı Adli Tıp Kurumu'nun (ATK) pozitif raporu, öte yanda özel bir laboratuvarın negatif sonucu. Kamuoyu şaşkın: Bilim kişiye göre değişir mi Adalet, mikroskop altındaki bir kristale mi bağlı Bu sorunu salt bir magazin figürünün davası olarak görmek, buzdağının altındaki devasa halk sağlığı ve hukuk bunalımını ıskalamak demektir. Bu karmaşayı bir uzman hekim neşteri, bir sağlık hukukçusu terazisi ve bir kamu yöneticisi yönetsel bakışıyla ayrıntılarına ayıralım.

BİLİMİN SINIR İZGİSİ: SA VE TIRNAK NE SÖYLER

Bir halk sağlığı savunucusu olarak şunu belirtmeliyim: Madde kullanımıyla savaşım, salt güvenlik sorunu değil, toplum sağlığı sorunudur. Ancak tanı, bilimsel kanıta dayanmalıdır. Kokain, bedene girdiği andan başlayarak karaciğerde işlenir ve ana yıkım ürünü benzoylekgonin ortaya çıkar. Kan ve idrar, bu maddeyi salt birkaç gün konuk eder. Oysa saç telleri ve tırnaklar, bir kara kutu gibi geçmişi kaydeder. ATK raporunda saçın pozitif, kanın negatif çıkması tıbbi bir çelişki değil, kullanımın eski olduğunun işaretidir.

Ancak burada kritik bir ayrıntı devreye girer: Saç, dışsal kirlenmeye açıktır. evrede yakılan bir madde veya temas, saçın dış yüzeyine bulaşan moleküller analizde yanıltıcı sonuçlar verebilir. Bu noktada yıkama suyu analizleri ve metabolit oranları devreye girer. Laboratuvar bu ayrımı net olarak yap(a)mazsa bilimsel yanılgıdan çok, bilimsel yetersizlikten söz edilir.

HUKUKUN TERAZİSİ: CMK 75 VE KANIT GÜVENLİĞİ

Bir sağlık hukukçusu olarak soruna baktığımızda, 5271 s. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) md.75'i görüyoruz. Yasa koyucu, bedenden örnek alınmasını sıkı koşullara bağlamıştır. ünkü insanın biyolojik verisi, onun özel alanıdır ve anayasa md.19 ve KVK yasası ile güvencededir. Süreçteki çelişkiyi nasıl okumalıyız Hukukta "Kuşkudan sanık yararlanır" ilkesi esastır; ancak adli tıp raporları takdire konu kanıt olsa da bilimsel kesinlik taşıdıkları varsayılır. Eğer resmi kurum raporu ile akredite özel laboratuvarın raporu taban tabana zıtsa burada Adli Tıp Kurumu Kanunu Uygulama Yönetmeliği md.23 devreye girmelidir.

elişme, en üst bilimsel birim olan genel kurul veya ilgili ihtisas kurulunda, savunma hakkı sınırlanmadan çözülmelidir. Unutulmamalıdır ki kanıtın salt ne olduğu değil, nasıl toplandığı da hukukun önkoşuludur. Örneğin alınışından laboratuvara girişine dek geçen zincirleme kanıt tamlığı (chain of custody) bozulmuşsa o rapor hukukta bir kâğıt parçasına indirgenebilir.

KAMU YÖNETİMİ VE KURUMSAL GÜVEN

Kamu yöneticisi gözüyle baktığımızda tablo daha ürkünçtür. Kurumlara olan güven, devletin omurgasıdır. Eğer halk, parayı veren özel laboratuvardan istediği raporu alır veya devlet kurumu birilerine operasyon yapıyor algısına kapılırsa