1802'de Malta'da yasama ve vergilendirme halkın temsilcilerine bağlanıyordu. 2026 Türkiye'sinde ise neredeyse tüm anayasal haklar kâğıt üstünde; yargı bağımsızlığı, ifade ve basın özgürlüğü ağır baskı altında.
İnsanlık, özgürlük ve eşitlik uğruna bin yıllardır savaşıyor. Tarihsel belgeler yalnızca geçmişin değil, bugünün de aynasıdır. Malta'da 15 Haziran 1802'de ilan edilen Malta ve Gozo Adaları Sakinlerinin Haklar Bildirgesi, günümüz Türkiye'sinin insan hakları sorunlarını değerlendirmek için çarpıcı bir örnek. Dokuz maddelik bildirgede halkın temsili, yasama ve vergilendirme yetkisinin ilgili kuruma bağlanması, hak çiğnemlerine (ihlal) karşı başvuru olanağı ve kişinin yaşam, mülkiyet ve özgürlüğünün korunması gibi asal ilkeler vardı. Özellikle 5. madde çok açık: Yasama ve vergi yetkisi halk konseyine (consiglio popolare) aittir;
Kralın halk temsilcilerinin onayı olmaksızın bağlayıcı parasal (mali) kararlar alınamaz.
Temsil olmadan vergilendirme olmaz!
Bu ilke, 1215 Magna Carta'da İngiliz kral J. Lackland'ın vergi salmasını ortak karara bağlayan hükümlerden, 1689 İngiliz Haklar Bildirgesi'nden ve 18. yüzyılda 13 Amerikan kolonisinin "No taxation without representation" başkaldırısından beslenen tarihsel gelişimin parçasıdır. Elbette 1802 Malta'sı çağdaş bir demokrasi değildi, evrensel oy hakkı ve kadın-erkek eşitliği henüz yoktu. Ancak temel ilke belirgindi:
İktidar, halkın haklarından bağımsız ve sınırsız olamaz!
Peki, 2026 sonlarında Türkiye'mizde durum nasıl
Anayasa m.2 Türkiye'yi demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olarak tanımlar. Egemenliğin ulusun olduğunu, eşitliği, ifade, basın gibi temel özgürlükleri, güvenceye alır. AİHS-Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Türkiye için bağlayıcıdır. Anayasa m.90, temel haklara ilişkin uluslararası anlaşmalarla yasaların çelişmesinde sözleşme hükümlerini ulusal üstü tanır. Ama AKP'nin erçeve Yasası, APO'nun villa infazı açıkça hukuk dışıdır.
Ülkemizde sorun, hakların tanınmamış olması değil, uygulamada kullanılmasının engellenmesidir!
AKP iktidarının meşru olmayan-hileli 2017 anayasa halkoylaması ile Yürütme gücünü tek adama vermesi,
Güçler Ayrılığını yok, siyasal-yargısal denetimi felç etmesi ağır bir ulusal bunalım yarattı. Yargı bağımsızlığı en başat sorunlardan biri. Avrupa Komisyonu'nun 2025 Türkiye Raporu yargı bağımsızlığında çok ciddi eksiklere, AYM ve AİHM kararlarının uygulanmasındaki sorunlara dikkat çekiyor. Kavala, Demirtaş vd. davaları, bu ağır ve on yıldır sürgit ciddi krizin uluslararası alanda çarpıcı görünümleridir. Bitmeyen belediye kumpasları da!
Yargı, yurttaşın güvencesi olmaktan çıkıp iktidarın çivili sopasına dönüşürse hukuk devleti yaşayamaz!
Basın ve ifade özgürlüğü özel cenderede tutsak! Sınır Tanımayan Gazetecilerin 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Türkiye 180 ülke arasında 163. sırada. Freedom House'un 2026 verisiyle ülkemiz "Özgür Değil"! Protesto yasakları, gözaltılar ve uzun tutuklamalar, kayyım, borsa vurgunu barışçıl siyasal katılımı boğuyor.
İnsan hakları yalnızca seçim, ifade özgürlüğü ve adil yargılanma değildir. Sağlık, eğitim, barınma, çalışma ve sosyal güvenlik de insan onurunun vazgeçilmez koşullarıdır. On milyonlarca insan

3