Sınanmamışlık şövalyeleri!
AHMET CAN

Okuduğumuz insanların etkisinde kalma üzerine konuşuyorduk yakın bir dostumla "Belki de biz, biz değiliz doğrudan okuduğumuz kitaplarız. Yani onlarız. Biz okuma serüvenimiz için de en çok zaten bu insanlardan beslenmedik mi Hatta bizim sesimiz onların sesi. Kendi sesimiz nedir onu biliyor muyuz bilmiyorum" dedi. Çok ani söylemişti ama konsantre bir biçimde düşünmeye başladım. Büyük oranda haklıydı şöyle dedim ona;

"Kimse kendi sesini tam olarak bilemez. Çünkü geçmişten gelen bir müktesebat vardır. Okuduklarımız, yaşadıklarımız ve hatta genetik mirasımız zihnimizi şekillendirir. Bunun yanında bilinçaltında taşınan arketipsel kalıplar da vardır. İnsan çok katmanlı bir varlıktır; gün içinde bile farkında olmadan farklı maskeler, farklı alter'ler geliştirir. Psikolojide 'persona' denilen şey de aslında tam olarak budur: insanın özünden ziyade, dünyaya gösterdiği yüz."

Aslında insanın çok katmanlı oluşu, okudukça ve yaşadıkça geliştirdiği kişilik, ego hepsi sadece bilinçte kimliğimize dair kaos olarak kalmaz. Daha ileri gider. Dünyaya karşı geliştirdiğimiz sarsılmaz sandığımız tavrın da içini boşaltır.

Sesimizi okuduğumuz kitaplardaki karakterlerin, arketiplerin ve maskelerin ardında ararken büyük bir yanılgıya düşeriz. Bu emanet seslerin gazının, bize başkaları hakkında konuşma hakkı hatta hüküm verme hakkı kazandırdığını sanırız. Bilinçaltındaki çok sesli kütüphane, kontrol ettiği zihnin yanılgısına inanmaz. Bir sanrı oluşur. Hayatın provasını yapmış gibi bir histir. Oysa henüz sahneye bile çıkmamış biriyizdir. Okunan kitaplar, bilgiler gerçek olaylara dair hiçbir zaman net bir resim çizmez. Milyonda bir ölçekli harita gibi düşünebilirsiniz bilgiyi yaşanmışlığın yanında. İşte bu güven duygusu daha doğru bir ifadeyle ego, yanılsama biçimimizi inşaa eder.

Oysa, ironik bir gerçek vardır. İnsanlar sınanmadıkları konularda çok cesurdur. Kesin konuşurlar. İmtihan yaşamadıkları yerlerde bile tüm cevapları biliyor gibi davranırlar. Bu yüzden en kolay olan yargılamaktır. Hz. İsa'ya atfedilen bir söz "Yargılama, yargılanırsın".

Evet yargılamak için gerekli araç sadece sizden statü olarak daha düşük biridir. Kendinizden güçlü birini uzaktan yargılarsınız ama yanında asla buna cesaret edilmez. Birçok insan "ben onun yerinde olsam" diye cümle kurar. Peki herkes aynı cümleyi kuruyorsa burada bir paradoks yok mu Zenginler fakirler için "ben onların yerinde olsam şöyle çalışırım, böyle üretirim" der. Fakir zengin için "bende o kadar para olsa şöyle yaparım" der. Aslında insanın en kolay konuştuğu yer olamadığı yerdir. Bugün en kolay kurulan mizan budur. Terazinin bir yanında kendi, öte yanında diğeri vardır. Tanığa, sanığın savunmasına, dosyaya gerek olmadan karar verilmiştir. Peki kendi hayatlarımız söz konusu olduğunda bu kadar rahat bir şekilde yargılar mıyız kendimizi

Sûfilerin "sınanmamışlığın kibri" dedikleri şey budur. Şeytanı taşlarız ama kendimizi taşlamak söz konusu olduğunda aynı coşkuyu taşır mıyız bilemiyorum…

Büyük imtihanlar yaşamamış insanların ortak şımarıklığı büyük lafları korkmadan edebilmeleridir. Uzun süren yatalak hastalık, doğuştan veya sonradan olmuş bir özür, çok yakınını genç yaşta kaybetmek, sevdiği insanlar tarafından üç kuruş için satılmak. İşte tüm bunlar kapanmayacak bir yara açar. Konuşmalarda en ahlakçı görünen insanlar para ve çıkarları söz konusu olduğunda en acımasız despotlara dönüşebilirler. Ve bunu kasıtlı olarak unutturmak isterler. Hüznü bile kalkan olarak kullananları vardır.

İşte bu yüzden insanların konuşmalarına süslü cümlelerine, yargılarına aldanmak beyhudedir. Zayıf kişilikler kolay aldanır.