Anadolu'nun bitki imparatorluğu

Anadolu, yalnızca medeniyetlerin değil; buğdaydan üzüme, armuttan sarımsağa kadar pek çok bitkinin de doğduğu topraklar. Sofralarımızın vazgeçilmezleri olan bu ürünler, binlerce yıl önce başlayan uzun bir yolculuğun sonunda dünyanın dört bir yanına yayıldı.

Sofralarımıza misafir olan gıda ürünleriyle öylesine içli dışlı olmuşuzdur ki, sanki insanlık tarihi var olalı beri hepsi birer mutfak demirbaşıymış gibi düşünürüz çoğu zaman.

Pek çok insan bilmez ki, bugün market rafları ya da pazar tezgâhlarına elimizi uzatarak kolayca sahiplendiğimiz bitkisel ürünlerin büyük bir kısmını görememiş, tadamamış nice şanssız kuşaklar vardı geçmişte.

Bu yazı, eskisi veya yenisiyle bu gerçeği hatırlatmayı amaçlıyor.

Ateşi bulan insanoğlu, etin lezzetini artırdıktan sonra yeni tatlar arama ve beslenme adına, belki hayvanları da taklit ederek bitkiler dünyasına adım atmıştır. Bu süreç oldukça uzun zamanlar öncesine dayansa da yerleşik hayata geçiş ve hayvanları ehlileştirip bitkileri kültüre alma çabaları çok daha yeni bir döneme, ancak binlerle ifade edilen kısa bir zaman dilimine denk düşüyor.

Fırat ve Dicle havzasındaki bereketli topraklar, ilk çiftçilik uğraşlarının başladığı yerler. Anadolu'nun değişik bölgelerinde bulunan oldukça eski yerleşim yeri kalıntılarından elde edilen bulgular, günümüze kadar bozulmadan gelen birçok bitki tohumunun varlığıyla, yöre insanlarının tarımsal faaliyetlerini ve beslenme biçimlerini bizlere aktaran önemli deliller niteliğindedir.

KIYMETİNİ BİLEMESEK DE...

Yabancı araştırmacıların da fikir birliği içinde oldukları üzere; buğday, arpa, yonca, soğan, sarımsak, üzüm, lahana, havuç, bezelye ve armut gibi bitkilerin ana vatanı gerçekten de Anadolu'dur. Kıymetini bir türlü bilemesek ve hakkını tam anlamıyla veremesek bile koca yerküre üzerinde yaşamaya uygun böylesine zenginliklerle dolu bir toprak parçası çok fazla değil.

Ülkemizin, bütün Avrupa kıtasının toplamına yakın bir bitki çeşitliliğine ev sahipliği yaptığını bilmek, elimizin altındaki toprakların değerini daha iyi anlatmaktadır. Ayrıca ülkemizin, sadece bir ülkeye ya da bölgeye has türler anlamında kullanılan endemik bitki türleri bakımından da Avrupa kıtası toplamından daha fazla (yaklaşık 3.000 tür) bitki türüne sahip olması, bu değeri ortaya koymaktadır. Yerküre üzerinde doğal olarak yetişen yüz binlerce bitki türünden yaklaşık 3.000 kadarı insanlarca tercih edilmiş ve bunlardan da yalnızca 150 bitki türü yoğun olarak ekilip biçilmiştir.

Anadolu'nun bitki imparatorluğu

BİNBİR LEZZET

Anadolu'nun doğusunda doğal olarak yetişen birçok yabani buğday formlarının tespit edilmesi, bu coğrafyanın buğdayın gen merkezi olduğuna dair önemli bir delil oluşturmaktadır. Bölgedeki arkeolojik kazılarda MÖ 4000-5000 yıllarına ait olduğu belirtilen buğday tanesi kalıntılarına rastlanılması, buğday tarımının geçmişi hakkında iyi bir fikir vermektedir.

Yulaf nispeten yeni bir üründür. Tarihçesi günümüzden yaklaşık 2.500 yıl öncesine kadar uzanmakta olup ana vatanı yine Anadolu'dur. Çavdarın ana vatanı da Anadolu ve Orta Asya'dır. Yaklaşık 2.000 yıl önce kültüre alındığı sanılan çavdarın Avrupa'ya yayılışı da topraklarımız üzerinden olmuştur.

Tanelerini pirinç adıyla tanıdığımız çeltik bitkisi ise MÖ 3000 yıllarından beri Hindistan ve Çin'de yetiştirilen, bu ülkelerde tıpkı buğdayın bizde olduğu gibi temel besin kaynağını oluşturan bir üründür. Ülkemize girişinin yaklaşık beş asır önce Suriye ve İran üzerinden olduğu ileri sürülmektedir.

Susam, Orta Afrika'dan dünyaya yayılmış olup yaklaşık 2.500 yıllık bir tarım geçmişine sahiptir. Anadolu'da da çok eski tarihlerden beri ekilmekte ve ticareti yapılmaktadır.

Ülkemize ilk defa 1906 yılında girdiği ileri sürülen şeker pancarının, Uşak Şeker Fabrikasının 1926 yılında kurulmasından sonra devlet eliyle desteklenerek yaygınlaştırıldığı bilinmektedir.

Meyve ve sebzelere gelince; Çin'den dünyaya yayılan çayın ülkemizde tarımının yapılmasının bir asırdan daha kısa bir geçmişi vardır. 14. yüzyıl civarında İran'dan ülkemize getirildiği sanılan fındık bitkisi, Karadeniz Bölgesi'nin en önemli ürünlerinden biri olarak yaygınlık kazanmıştır

İncirin ana vatanı Akdeniz ve Ön Asya'dır. Antep fıstığı İran ve Anadolu'nun; bugün bütün Akdeniz ülkelerinde yaygın olarak yetiştirilen zeytin ise Güney Anadolu ve Suriye'nin doğal bitkilerindendir. Tarihî geçmişi de ilk kültüre alınan bitkiler kadar eskidir.

Portakal, mandalina ve limon gibi turunçgil bitkilerinin ana vatanı Çin ve diğer Uzak Doğu ülkeleridir. Bu bitkiler oradan Hindistan yoluyla Akdeniz ülkelerine ve Yeni Dünya'ya yayılmıştır. Ülkemize giriş tarihleri kesin olarak belirlenemese de 1930'lu yıllardan sonra tarımlarının yoğunluk kazandığı belirtilmektedir.

Üzümün ana vatanı da Anadolu'dur. MÖ 4000 yıllarına kadar uzanan geçmişiyle ilgili olarak, Anadolu'nun pek çok yöresindeki kabartma duvar resimlerinde üzüm salkımlarının yer alması, bu ürünün tarihi hakkında aydınlatıcı bilgiler vermektedir.

Elma, armut ve kavun Anadolu kökenli meyvelerdir.

Valide Sultan Çorbası VALİDE SULTAN ÇORBASI

MALZEMELER
>> 1 adet havuç
>> 1 adet patates
>> 1 çay bardağı bezelye
>> ½ çay bardağı pirinç
>> ½ çay bardağı bulgur
>> Tuz, baharatlar
>> 6 bardak su
Köftesi için;
>> 250 g kıyma
>> 1 adet soğan
>> 1,5 yemek kaşığı çekilmiş ekmek içi
>> Karabiber, pul biber
Terbiyesi için;