Zellaka'dan dersler

ABDULLAH YILDIZ

Murâbıtlar Devleti Mağrib'e hâkim iken Endülüs'te Müslümanların durumu çok kötüydü. Endülüs Emevî Devleti'nin dağılmasıyla Mülûkü't-Tavâif diye bilinen çok sayıda küçük devletçikler kurulmuştu (1031): Abbâdîler, Âmirîler, Bekrîler, Birzâlîler, Cehverîler, Demmerîler, Eftasîler, Hammûdîler, Hârûnîler, Hazrûnîler, Hûdîler, Müzeynîler, Rezînîler, Tücîbîler, Yefrenîler, Zîrîler ve Zünnûnîler… Hristiyan krallıklarla savaşmak yerine birbirleriyle uğraşıp, kendiaralarında savaşan Müslüman emirliklerden bazıları bir taraftanHristiyan krallıklara vergi/haraç ödeyerek onları güçlendirmeye, diğeryandan da bir başka Müslüman emirliği yıkmak için onlardandestek alır hale gelmişlerdi… Endülüs Müslümanlarının savunma gücü çökmüş; aldıkları haraçlarla güçlenen Hristiyan krallıklar ise, ilk Haçlı Seferi sayılabilecek "Müslümanların elinde kalan toprakları geri alma" (reconquista) faaliyetini başlatmışlardı. Kastilya Kralı VI. Alfonso 1085 yılında Endülüs'ün en önemli merkezi Tuleytula'yı ele geçirmişti…

Nihayet, Endülüs'te kendi başlarına tutunma ümitlerini yitirenMüslüman Seville, Badajoz, Granada gibi emirlikler, Mağrib hâkimi Murabıtlardan yardım istediler. On üç Endülüs emirinin imzasını taşıyan bu davet mektubuna kayıtsız kalmayan Yusuf b. Taşfîn 30 Haziran1086'da 15 bin askeri ile Endülüs'e geçti ve bölgedeki MüslümanlarıHristiyanlara karşı savaşmaya çağırdı.

İbn Taşfin ve ona destek olan emirliklere bağlı kuvvetlerden oluşan Müslüman ordusu ile Kastilya Kralı Alfonso liderliğindeki Hristiyan ordusu Zellakamevkiinde 23 Ekim 1086 Cuma günü karşı karşıya geldiler. Orduların asker sayısıhakkında farklı rivayetler vardır; İslâmkaynaklarında Hristiyan ordusunun, Hristiyan kaynaklarında da Müslüman ordusunun daha büyük olduğu kaydedilmiştir. Ancak, her bir orduda 100 bin civarındaasker bulunduğu anlaşılmaktadır. Yusuf b. Taşfîn savaştan önce Kastilya kralına birheyet göndererek 'ya Müslümanlığa girmesini ya da cizye ödemesini,bunlardan birini kabul etmediği takdirde savaşa hazır olmasını'bildirmiştir. Alfonso mektubuokuttuktan sonra yere atmış ve "savaş meydanında hesaplaşacağını" söylemiştir. 23 Ekim'de yapılan muharebede İbn Taşfin kesinbir zafer kazanarak Uşbune (Lizbon) ve Santerem (Şenterin) şehirlerini fethetmiştir.

Savaştanhemen sonra, Sevilla Emiri el-Mu'temid düşmanın takip edilip yok edilmesini önermişse de Yusuf b. Taşfîn, oğlunun Merakeş'te hastalanıp vefat etmesive devlete karşı isyanların çıkması gibi sebeplerden ötürüMağrib'e geri dönmek zorunda kalmıştır. Yusuf bin Taşfin'inhemen dönmesinden dolayı Zellaka Zaferi'nin Avrupa'ya karşı yeteri kadar iyi değerlendirilemediği hatta eğer iyi değerlendirilmiş olsaydı günümüzde dahi tüm Avrupa'nın Müslüman olma ihtimali bulunduğu üzerinde durulmuştur. Ancak bu zaferle Endülüs Müslümanları, Hıristiyandünyasını yenebileceklerini göstermişler, kendilerine olan güvenlerini tazelemişler ve reconquista hareketini en az iki yüzyıl ertelemişlerdir.

Yusuf'un Merakeş'e dönmesini fırsat bilen VI. Alfonso tekrar harekete geçerek Müslüman emirlikleri sıkıştırmaya başlamış;Alfonso ile baş edemeyeceklerini anlayan emirler de yine