Başa getireceklerimizi düzene göre, düzenin kuralları içinde ve düzen için seçeriz. Hangi durumlarda ne olacağını bize düzen gösterir. Uyulursa rahat ederiz. Aksayanları değiştirmenin yolları da bellidir. Düzen düzen içinde değişerek işler.

Seçtiklerimizin kurallara uymamaları düşünülemez. Seçim kazanmayı sorumsuzluk kapısını aralamak için kullanmayı düşünmeleri ise normal bir düzende akla hayale sığacak iş değildir. Balık baştan böyle kokarsa vay halinize! Yusuf Has Hâcib'in Kutadgu Bilig şâheserinden, Koçi Bey Risâlesi'ne, Sarı Mehmet Paşa'nın Nesâyihü'l-Vüzerâ ve'l-Ümerâ'sına kadar siyasetnamelerde döne döne bunlar anlatılır. Binlerce yılın insanlık tecrübesinden süzülen yönetim düşünceleridir. Tarihin sesi burada yaradılışın sesiyle eşleşir.

Adı ne olursa olsun o eşleşmeden uzaklaşma bozar. Bizim düzen fikrine ters gidişimiz de öyledir. Yitiğimizi arayacağız. Pozitif hukuk, pozitif ahlâk gibi kavramlar, -hadi din tabiriyle söyleyelim- "nefsin iğvâsına" kanmamış zihinlerin eseridir ve bize doğru yolu gösterebilir. Kızacak varsa kızsın, adı dinden değilse de kendisi dindendir.

Buraya nasıl geldiğimizi belki çiğnenmiş kayıtlardan sıyrılarak bakarsak göreceğiz.

MEMLEKETİN ORTAKLAŞTIĞI BOZGUN

Bozduğumuz düzenin düzensizliğine sıkıca sarılıyoruz. Bakınca hepimiz düzen ister görünüyor fakat düzensizliğe hizmet ediyoruz. Kurallara uyana "enayi" gözüyle bakılan bir ülke haline geldik. Uymaya niyetli görünmemek bir yana kuralları dolanmayı meziyet sayar durumdayız. Büyük büyük örneklere girmeden de anlayabileceğimiz bir konu üzerindeyiz. Çünkü bozulmanın her yere işlediğini gün yirmi dört saat yaşıyoruz.

Evimdeysem, yürüyüşlerde görüyorum: Yol kenarları boş olsa da insanlar kaldırımı kapatarak park ediyorlar. Bir değil, iki değil, yol boyunca böyle. Sosyal bozgunu en iyi gösterecek bir örnek sayılabilir. Bunu anladığımdan beri vatandaşa kızacakken kızamıyorum. Sadece soruyorum, "Niye şuraya değil de benim önümü kapatacak yere arabanı bağladın" Cevaplar değişken. "En çok şurdan bir şey alıp çıkacağım" diyen oluyor. Beş metre ileriye park etse de alacağını alıp çıksa Hayır şuuraltı başka türlü işliyor. İllâ yasak yere koyacak. Meselenin bir tarafı daha da can sıkıcı: Hakikaten bir şey alıp çıkacağı da şüpheli. Sizi savuşturmak için bulduğu bahane o. O kadar da kötü düşünmeyeyim derseniz bir saatinizi feda edip bakın, o araba oradadır.

BİLİNÇALTI ÇÖPLÜK

Şuuraltı önemli bir kavram. Düzensizlikle durmadan çer çöp attığımız yer orası. Zamanla kötü kokuların, bütün zararlıların can bulacağı yer orası. Doğruya baktırmayan da bilinçaltındaki bu işgal. Evet önce orayı boşaltacağız. Yoksa yeni bir şey girmez. Bir takım kavramları bırakarak bakalım. Anlatılan, uydurulan deyin, bizim boza boza tanınmaz hale getirdiğimiz deyin.. ne derseniz deyin şu veya o dinden bakışı da bırakalım. Olana bakalım ve anlamaya çalışalım.

Olanlar ortada. Bakıyoruz, suratlar bir karış. Karşınızdan gelen bir şey desin de yumruğu patlatayım havasında. Bir şey demeseniz de hazır olanlar var. Baksanız yetiyor. Bu kadar mı.. evet. Otobüste doksan yaşındaki adam her fren yapışta savrularak ayakta tutunmaya çalışıyor. Dibinde mektep çocuğu, abisi ablası veya annesi babası oturuyor. Hiç tınmıyorlar. Soru net: Biz bu hale nasıl geldik ve nasıl düzeleceğiz