Merkez Bankası zararı

Merkez Bankası (MB) 2023 yılı sonu bilançosunu açıkladı. Yorumculara göre bilançodaki "diğer kalemler" rakamı, MB'nin 2023 yılında 818 milyar TL zarar ettiğini gösteriyor. Zararın esas sebebi de KKM (Kur Korumalı Mevduat) deniyor. Ben de diyorum ki böyle bir zarar tahakkuk etmiş olamaz. Çünkü KKM'ler halen canlıdır. KKM sahipleri, hesap açılış tarihindeki dolara dönmek isterse, bunun TL karşılığını cari kurdan (bankaları vasıtasıyla) MB'ye ödemek zorundadır. Bu durumda MB tarafından bugüne dek ödenmiş "kur koruma farkları" geri gelecektir. Yani 818 milyar TL zarar sıfırlanacaktır. Esasen "karşılıksız" para basma yetkisi ile donatılmış merkez bankalarının ne kâr etme diye bir amacı, ne de ticari anlamda "kâr" veya "zarar" yaratma özelliği vardır. Eğer Merkez Bankası'nın külfetini halkın sırtına yıktığı bir zarar varsa o da MB'nin esas görevi olan "fiyat istikrarını korumaya" zerre kadar faydası olmayan genel merkezini Ankara'dan İstanbul'a taşımanın maliyetidir.

KKM DE NEDEN İHDAS EDİLDİ

KKM, "faizi indirerek enflasyonu düşürme" politikasının yol açtığı TL'den kaçışı (yani devalüasyonu) frenlemek için 21 Aralık 2021'de yürürlüğe konmuştur. Başarılı da olmuştur. Bütün dünyada kambiyo kurları iki nedenle değişir. Birincisi ticaridir. Değişim, cari açığı veya fazlayı ortadan kaldırmaya yönelik bir fiyat hareketidir. İkinci sebep ise finansaldır. Buna "sermaye hareketleri" denir. Tasarruf sahipleri tasarruflarını değerlendirmek amacıyla bir para biriminden diğerine geçer. Bu dönüşümde faiz etkilidir. Türkiye gibi parası döviz olmayan üstelik sürekli cari açık veren bir ülkede, kurları uzun vadede "cari açık" kısa vadede "sermaye hareketleri" belirler. TL faizleri "nas gereği" düşürülmeye başlanınca halk bunu "döviz fiyatı artacak" diye anladı. Çılgınca dolar almaya başladı. Bu paniği durdurmak için KKM diye ürün çıkartıldı. Zaten ortada DTH (Döviz Tevdiat Hesabı) diye "kur korumalı" bir mevduat türü vardı. Vatandaş bankadan döviz talep etmeden (ki bankalar da bunu MB'den satın alacaktı ve MB'de bu talebi karşılayacak kadar döviz yoktu) TL'den dönme dahil KKM devreye sokuldu. Aksi takdirde döviz bitti krizi yaşanacaktı.