Başlıktaki soru, heyecanlı bir tartışmaya yol açabilecek kadar ilginç. Bu konuyu in yurttaşları ile tartışmak keyifli olurdu ama dil engeli nedeniyle gezimiz boyunca yalnızca yerel rehberlerle konuşma olanağı bulabildik.

Komünizmin ya da sosyalizmin tek bir tanımı var. Üretim araçlarının bireylerin değil kamunun mülkiyetinde olduğu ve ekonomik faaliyetlerin bireysel kâr amacıyla değil, toplumsal gereksinimlerin karşılanması amacıyla planlı ve kolektif olarak gerçekleştirildiği bir ideolojiden söz ediyoruz.

Günümüzde ise in'de üretim araçlarında özel mülkiyet var; bu açıdan sosyalist bir ülke değil. Dünyanın en büyük holdinglerinin bazıları in kökenli ve bu holdinglerin yöneticileri ile sıradan vatandaşlar arasında gelir açısından büyük farklar söz konusu.

KONUT VE ARSA DEVLETİN, KULLANIM HAKKI SATILIYOR

Fakat özel mülkiyetin geçerli olmadığı alanlar da var. Örneğin, konut alanında tam anlamıyla bir özel mülkiyet yok ama ilginç bir sistem uygulanıyor. Konutlar ve arsalar devlete ait. Devlet, bir arsanın ya da bir binanın 70 yıllık kullanım hakkını satışa çıkarıyor. Bunu alan kişi, orayı kiraya verebiliyor ya da kendisi oturabiliyor. Kiraya verirse vergi de veriyor ama onun dışında emlak vergisi alınmıyor.

Oturum hakkınız bulunan bir evden taşınacaksanız, o hakkı devlete devrediyorsunuz, devlet de bunu tekrar satışa sunuyor. Bir kentten başka bir kente taşınmak izne bağlı. Bunun için de üniversitede okumak ya da iş bulmak gibi geçerli bir neden olması gerekiyor.

Bir evde oturum hakkı olan bir kişi vefat ettiğinde ise 70 yıllık kullanım hakkının kalan süresini çocuklarına miras bırakabiliyor. 70 yıl bitince ise o çocukların aynı evi daha uygun fiyata alabilmeleri için kendilerine öncelik tanınıyor.

İN, KP'NİN BEŞ YILLIK KALKINMA PLANLARIYLA YÖNETİLİYOR

Pekin, Şanghay gibi büyük kentlerde dolaşırken bizdeki Fikirtepe'yi andıran çok katlı devasa binalar, çarpık kentleşme ve hava kirliliği sorunu sıklıkla karşımıza çıktı. Başka kente taşınmanın izne bağlanmasının nedeni de nüfus yığılmasını önlemek, aksi halde 30 milyonu aşan kentler oluşması işten değil!

Hava kirliliği sorununa çözüm olması için devlet politikası olarak elektrikli araçlara daha kolay plaka (yeşil plaka) veriliyor. Şanghay'daki 6 milyon aracın yüzde 60'ı yeşil plakalı.

in'de tek bir asgari ücret uygulaması yok. Onun yerine, oranlar 31 eyalet, belediye ve özerk bölgenin her birinde bağımsız olarak belirleniyor ve bu da bölgesel farklılıklara yol açıyor. Ülke genelinde, tam zamanlı çalışanlar için aylık asgari ücret, genellikle 1.750 ila 2.740 yuan arasında. Belki bir fikir verir diye bir marketten dört mandalina ve bir muz alıp karşılığında 10 yuan verdiğimizi belirteyim. (Şu anda 1 in yuanı 6.82 Türk lirası.)

Ülke ekonomisine beş yıllık planlar yön veriyor. Bu, ülkeyi kapitalist ülkelerden ayıran önemli bir özellik; liderler değişince planlar altüst olmuyor. İnsanın bir zamanlar Türkiye'de Atatürk döneminde başlatılan devletçi kalkınma planlarını hatırlayıp derin bir ah çekesi geliyor!

ŞİYAN'IN RENKLİ CADDELERİ

in'de bulunduğum süre boyunca en eğlendiğim yer, in'in orta batısındaki Shaanxi eyaletinin başkenti, Şiyan'ın (Xi'an) Ever Brite diye anılan bölgesi oldu. Muhteşem bir renk karışımı sunan ışık tasarımları, Tang hanedanının mimarisini yansıtan pagodaları, geleneksel fenerleri, karakteristik yerel kostümlü insanları, sokak dansçıları ve yaratıcı zanaatkârlık eseri olan ürünleriyle eşsiz bir panayırdı. 2.1 km uzunluğundaki yaya bölgesinde yürürken nereye bakacağımı şaşırıp adeta gerçek dünyadan koptum.

Bu caddede alışveriş yapmak isterseniz, tüm in'de olduğu gibi dil engelini aşmak için buldukları pratik bir yol var. Hemen çeviri uygulamasını açıp kendi dillerinde yazıp İngilizceye çeviriyorlar, sonra telefonu size uzatıp İngilizce söylediğinizi inceye çeviriyorlar.

Sıkı pazarlığın adet olduğu her yerde hesap makinesine ürünün fiyatını yazıyorlar siz olmaz anlamında başınızı sallıyorsunuz, makineyi size uzatıyorlar ki önerinizi yazın. Anlaşana kadar pazarlık böyle devam ediyor!

MÜSLÜMAN MAHALLESİ

Şiyan, İpek Yolu'nun Doğu'daki başlangıç noktası olduğundan Müslüman bir nüfusu da barındırıyor. Ancak bunlar Uygur kökenli değil, ince konuşan ağırlıklı olarak Hui kökenli Müslümanlar. O nedenle burada "helal mutfak" da gelişmiş.

GÜLERYÜZ, YARDIMSEVERLİK VE GÜVENLİK

Sokakta birine bir şey sorduğunuzda hiçbir inli "Bilmiyorum" demiyor; hemen telefonla çeviriye başlayıp uzun zaman ayırarak yardım etmeye çalışıyorlar. Bu kadar güleryüzle yardım eden başka bir halk gördüğümü hatırlamıyorum.

Merak edenler için belirteyim: in'de her yerde sokak kameraları var. Amacın güvenlik olduğu belirtiliyor. Bu bir yandan "devletin kontrol mekanizması", diğer yandan suç oranının düşmesi için önlem olarak görülüyor. Gerçekten de in'de insanın günün her saatinde kendisini güvende hissettiği bir ortam var.

Ayrıca dikkat çekici bir not: Daha önce hiçbir seyahatimde pasaportum bu kadar çok kullanılmamıştı. Müze, alışveriş merkezi, turistik tesis, tren istasyonu vb. birçok yere girerken pasaport sorulduğu için mutlaka yanınızda bulundurmanız gerek.