Ortadoğu'da diplomasi çoğu zaman barışı değil, felaketi ertelemeyi amaçlar. Bugün ABD ile İran arasında yürüyen müzakere süreci de tam olarak bu tanımın içine oturuyor. Masada görünen başlıklar nükleer program, yaptırımlar ve Hürmüz Boğazı olsa da, gerçekte konuşulan şey çok daha derin: bölgesel güç dengesi ve küresel sistemde kimin ne kadar alan kazanacağı.

Bu nedenle meseleye "anlaşma olacak mı" sorusuyla yaklaşmak eksik kalır. Asıl mesele şudur:

Bu gerilim nasıl yönetilecek ve kim, neyi kabul ettirecek

Son aylarda yaşanan askeri gerilimler, tarafları masaya oturtan temel faktör oldu. Ancak bu masa bir uzlaşma zemini değil; maliyetleri düşürme aracı.

ABD açısından bakıldığında hedef nettir:

İran'ın nükleer kapasitesini sınırlamak ve bölgedeki etkisini kontrol altında tutmak.

İran açısından ise mesele egemenliktir:

Yaptırımlardan kurtulmak, ekonomik nefes almak ve bölgesel nüfuzunu korumak.

Bu iki hedef arasında gerçek bir kesişim noktası yok. Bu yüzden müzakere süreci ilerlemekten çok, zaman kazanmaya hizmet ediyor.

Hürmüz: Bir boğazdan fazlası

Bugün müzakerelerin kilit noktalarından biri Hürmüz Boğazı. Çünkü burası sadece bir deniz yolu değil;

küresel ekonominin sinir ucu.

İran bu hattı bir kaldıraç olarak kullanıyor.

ABD ise bu kaldıraç gücünü kırmaya çalışıyor.

Bu durum bize şunu gösteriyor:

Ortadoğu'daki krizler ideolojik değil, büyük ölçüde jeoekonomik krizlerdir.

Enerji akışını kontrol eden, pazarlık gücünü belirliyor.

ABD–İran ilişkilerinin en belirleyici unsuru, kronik güvensizliktir.

* İran, ABD'nin nihai hedefinin rejimi zayıflatmak olduğunu düşünüyor

* ABD ise İran'ın nükleer programını stratejik bir tehdit olarak görüyor

Bu karşılıklı şüphe hali, yapılan her anlaşmayı geçici ve kırılgan kılıyor.

Geçmişte imzalanan nükleer anlaşmaların kısa sürede işlevsiz hale gelmesi, bu güvensizliğin en somut örneği.

Bölgesel denklem: Masada görünmeyen aktörler

Bu müzakereleri sadece Washington ve Tahran üzerinden okumak büyük bir eksiklik olur. Çünkü masanın etrafında görünmeyen ama etkili birçok aktör var:

* İsrail, sürecin sertleşmesini istiyor