SİİRT

Ayhan Mergen... 33 yıllık gazeteci. Yıllardır, "Siirt Arapçasındaki atasözleri ve deyimler" üzerinde çalışır... İki kitabı var. Uyuşturucu... Yolsuzluk... Rüşvet...

Arsızlar... Yüzsüzler... Toplumun değerlerine saygı duymayanlar için yaygın olarak sözlenen söz: "Şel çermit itsu hatta ale viççu."
Türkçesi... Belki biraz argo... Biraz da kaba olacak ama... Yazalım: "Kıçının derisini yüzüne koymuş."

***

Büryan kebabı

Siirt'e gelip de büryan kebabı yemeden dönmek... Paris'e gidip de Eyfel Kulesi'ni görmeden dönmek gibi bir şey.

Vali Dr. Kemal Kızılkaya söyledi: "Bitlis'te... Günde bir ton büryan kebabı tüketiliyor."

Büryan lokantası 10'dan fazla. "Örnek Büryan... Huzur... Bahattin... Adanalı... Osman... Ali..."

***

Arbo biberi

Sinirli... Hakaret ediyor... Günümüzde böylesi çok. Ağzı bozuk... Öfkesini kontrol edemiyor.
Siirt Arapçasında... Bunlara... "Yıjbelu biber Arbo" deniyor.
Türkçesi: "Arbo biberine benziyor."
Arbo... Siirt'in Baykan ilçesine bağlı Yarımca köyünün eski adı. Ve bu köyün biberi zehir gibi... Acı mı acı.

***

Palavra palavra

Dolaşırken... Ayhan Mergen'e takılıyoruz:
uyarlanacak... Daha daha hangi sözler var Ayhan... "Sizin ilginizi çekecek bir söz" diyerek... Başlıyor: "Yıgri al havis."
Türkçesi... İlginç: "Elbise üstünden konuşuyor." Yani... Palavra atıyor... Söylediğinin aslı yok.
Ayhan'a, "Doğru" dedik... İlgimizi çekti... Günümüzde elbise üstünden konuşan çok.

***

Bitlis

Nasıl olur Aynı kebap için iki ayrı coğrafi işaret verilir mi
Araştırdım... Bu nasıl iştir
Bitlisliler... Türk Patent Enstitüsü'ne başvurmuş... Tarihi belgelerle.
Evliya Çelebi'nin kitabı (Seyahatname) dâhil.
Dördüncü Murad, İran seferine giderken Bitlis'te konaklamış... Bir çoban, padişaha yemek yapmış... Et yemeği.
Padişah, yemeği çok sevmiş... "Büryan gibi pişmiş" demiş... Ve o tarihten sonra... Bu yemeğin/ kebabın adı öyle kalmış: Büryan.
Türk Patent Enstitüsü... Bitlislileri haklı bulmuş... Coğrafi işaret ile ödüllendirmiş.

***

Kibir... Felakettir

Kibir... Tedavisi olmayan bir hastalık. Hacı Bayram Veli diyor ki:
"Kibir, bele bağlanmış bir taş gibidir... Onunla ne yüzebilirsin ne de uçabilirsin."
Kibir... Hazreti Mevlâna diyor ki: "Dıştaki kibir, içteki fakirliğin eseridir."
Ve... Siirt Arapçası: "Yıtiş rohu min seme eli." Türkçesi: "Kibirli... Kendisini gökten gelmiş sanıyor."

***

Çatlak testi

Güvenilmeyen insan... İpe sapa gelmeyen şeyler söylüyor... Gerçeklerden uzak.
Siirtli Arapların söylemiyle: "Carrıtu iye maphuşe."
Türkçe karşılığı: "Testisi delik.

***

Tekere çomak

Yürüyen tekere çomak sokuyorlar... Yapılmakta olan işi engellemeye çalışıyorlar.
Yani... Siirt Arapçasıyla: "Moy hellevne dinible rikna bil hulu."
Türkçesine gelince: "Tatlı tatlı yutkunmaya izin vermiyorlar."

***

Devlet

Devlet unutmaz... Devleti aldatamazsın... Devletten kaçamazsın...
Yanlış iş yaparsan, devlet yakalar, hesabını sorar... Devlet, ihaneti cezasız bırakmaz. Özetle... Siirtli Arap vatandaşımızın söylemiyle: "Hebel id devle uve tavil." Ve Türkçesi... Çok anlamlı... Çok doğru: "Devletin ipi uzundur."

***