1869 Kütahya doğumlu dünyaca ünlü Ermeni müzikolog, besteci, aranjör, şarkıcı ve koro şefiGomidas Vartabed(asıl adı Soğomon Kevork Soğomonyan), çok yönlü dehası ile ezan dahil, Anadolu'nun farklı dillerinden derlediği ezgileri ve yaptığı besteleri ile binlerce şarkılık bir külliyat oluşturur.

Ermeni ulusal müzik okulunun kurucusu sayılanGomidas,Batılı (Berlin) eğitimini ulusal bir müzik geleneği kurmak için kullanır ve yaptıkları ile bütün dünyada etnomüzikolojinin öncülerinden biri olarak kabul edilir.

Gomidas dönemin Alman müzikolojisi ekolünü takip etmiş, oradaki romantik akım ve milliyetçilik anlayışının da etkisi ile türkülerde o millete dair topluma dair saf bilgileri olduğuna inanan ve bu bağlamda halk danslarını, türküleri geleneksel kültür ürünlerini derlemenin aynı zamanda topluma dair bilgi edinmenin de en iyi yollarından biri olduğunu düşünen bir ekolden çıkıyor. Anadolu'nun pek çok bölgesini gezip derleme yapıyor ve bunları çok sesli hale getirip koro ve orkestranın çalacağı şekle uyarlıyor. Ortaya çıkan külliyattaki eserler sadece burayla sınırlı değil. Zaman içinde kişilerden duyduğu başka bölgelerin eserlerini de oraya alıyor. İstanbul'a geçtikten sonra bütün müzik kültürleriyle alakalı da bilgileri bu külliyatına ekliyor.

SÜLEYMANİYE'DEN EZAN

Eserleri derlerken rastgele değil, müzikoloji sistematiği içinde kaynak kişileri, eserlerle ilgili bilgileri, o eserin kültürel bağlamında ne ifade ettiğine kadar detaylarla yapıyor buderlemeleri. Bu daGomidas'ın derlemeci olarak Anadolu'da ilk sistemli derleme çalışmalarını yaptığını bize gösteriyor.

Burada bir parantez açarak;Gomidas'ı nereden tanıyoruz İki sene önce Kumkapı'daki bir Ermeni kilisesi hakkındaki bir tiyatro oyunundan. Kütahyalı yerel gazeteci dostumuzAli Kehribarbize yerel bilgileri anlatırken ilk kez bu sanatçının kim olduğuna merak saldık. Gomidas'ın Süleymaniye Camisi'nde okunan ezan derlemesindeki muhteşem sesle karşılaştık. Bu arada onun Kütahyalı hemşerisiAbdullah Ulunay Türkkan'ın çalışmalarından haberdar olduk.Türkkantarafından hazırlanan kısa film, 155 yıl sonra memleketine dönüşünü haber veriyordu. Dünyada ünü bilinen Ermeni rahip müzikolog, besteci, aranjör, şarkıcı ve koro şefiGomidas Vartabed'i memleketi Kütahya'da canlandırırken, kendisiyle özdeşleşmiş, hayattayken resmedilmiş tek tablosunun da muhtemel öyküsünü içeriyor. Sözsüz film boyunca müziği eşliğinde,Gomidas'ı ressam arkadaşıPanos Terlemezyan'la birlikte o yıllarda yaşadığı yerleri geziyor ve tablonun resmedildiği yere (Kütahya'nın kaplıcası Ilıca'ya) kadar katettikleri rotayı izliyoruz.

ÜSKÜDAR VE SARI GELİN

Film, onun Kütahyalı oluşuna bir vurgu ve yaşadığı bu trajik olaydan 3 yıl önce memleketinde son kezgeçirdiği kısa bir zamanın günlüğü sayılıyor. Bu derlemelerin yapıldığı çağda derlemelerin kayıtları yok, radyo, internet, herhangi bir başvuru kaynağı yok.Gomidas,ezgileri kişilerden duyduğu anda ve şekilde notaya yazıyor; bazen aynı ezginin farklı ağızlardan versiyonlarını karşılaştırıp temize çekiyor.

Mesela derlemeleri arasındaHacı Arif Bey'den şarkılar da çıkıyor külliyatının içinde. Çünkü bu ezgiler halk arasında bestecisi belli olmadan dillenmeye başlamış.Gomidasağzdan aza sylenen bu ezgileri de notaya alm. Ya da o gece koronun syledii skdar trksnızdan ağıza söylenen bu ezgileri de notaya almış. Ya da o gece koronun söylediği Üsküdar türküsünüGomidasda kendi üslubu dahilinde notaya çekiyor. Kimi türküler var ki bizim bugün Türkçe bildiğimiz'Sarı Gelin'gibi, iç içe yaşayan halklar arasında Türkçesi de Ermenicesi de anonim şekilde söyleniyor. Onlar daGomidas'ın külliyatının içinde yer buluyor.

22 YIL AKIL HASTANESİNDE

Gomidas ile ilgili bilgileri elde ettikçe aktarmak istiyoruz. Kendisinin Ermeni aydınlarla tutuklanıp Çankırı'ya sürgüne gönderilmesi, bir grup Türk aydınının girişimi ile tahliye edilmesi, daha sonra Paris'e gitmesi, 22 yıl boyunca bir akıl hastanesinde yatması, bu süreçte hiç konuşmaması gibi öyküler...
GÜNÜN SÖZÜ
"ALMANYA 'refah devleti!' iddiası, sadece kâğıt üzerinde kaldı. Ekim 2025 tarihli 'Aşırı Borçlanma Raporu'na göre Almanya'daki her beş aşırı borçlanma vakasından biri sağlıkla ilgili sorunlardan kaynaklanıyor. Alman Hasta Koruma Vakfı Başkanı Eugen Brysch, 'Hastalar ülkenin sağmal ineği haline geldi' diyor."Ali MERCAN

'ÇALIŞAN'I, GAZETECİLER GÜNÜ'NDEN ÇIKARTALIM
'ÇALIŞAN Gazeteciler Günü', gazetecilik mesleğini icra edenleri onurlandırmak için 1962'den beri 10 Ocak günü düzenlenen Türkiye'ye özgü bir kutlama günüdür.