Birçok biliminsanı füzyon enerjisini gezegenimiz için 'kurtuluş reçetesi' görüyor. Dünyada füzyon reaktörü geliştirmeye çalışan 'start-up'lar var. ABD kökenli CFS bu enerjiyi hayata geçirme potansiyeli yüksek olan girişimlerin başında geliyor. Gözler üzerinde...

Teknolojik gelişmeleri hayranlıkla izlediğimiz bir çağdayız; yapay zekânın gelişiyle hayatımızı kolaylaştıran araçlar yaşam tarzımızı dönüştürmeye başladı. Ancak her şeyin bir bedeli var... Bir medeniyet ne kadar gelişirse enerjiye o derece bağımlı hale geliyor. Denklemi tersine düşündüğümüzdeyse enerjiyi ne kadar verimli üretip kullanabiliyorsak o kadar gelişmiş bir medeniyet sayılıyoruz. Peki, gezegenin yeraltı ve yerüstü kaynaklarını artık sömürme seviyesine gelen, en zararsız çözümleri bile -rüzgâr, güneş enerjisi gibi- doğanın güçlerine tabi olan bir medeniyet sonsuz enerji açlığını nasıl dindirebilir Cevabı yıldızlarda saklı: Füzyon enerjisi.

İşin mucizevi yanı

Güneş gibi yıldızların milyarlarca yıl boyunca ısı ve ışık yaymasını sağlayan füzyon reaksiyonu, çok yüksek sıcaklıklarda atomların kaynaşmasına sebep oluyor. Atomlar adeta eriyerek birbirine kaynarken ortaya muazzam bir enerji çıkıyor. İşin mucizevi yanıysa ortaya çıkan enerji başka atomları birbirine kaynaştırmaya yetiyor da artıyor bile... Teorik olarak bir füzyon reaktörü, ürettiği enerjiden daha azıyla kendini besleyebileceği için 'sonsuz enerji' kaynağına
dönüşebiliyor.

Füzyon reaksiyonuyla neler olduğunu ışıl ışıl parlayan yıldızlara bakarak görebilirsiniz. Fakat yıldızlardaki enerjinin trilyonda birini bile Dünya'da, kontrollü koşullar altında yaratmak, biliminsanları ve mühendisler için yeryüzündeki en zorlu görevler arasında. Başarılırsa, ütopik bir 'sınırsız enerji' kaynağına sahip olacağımız kesin, o yüzden dünyada füzyon reaktörü geliştirmeye çalışan birçok start-up (girişim şirketi) var. Geçen yılın ortalarına doğru füzyon enerji alanındaki ümit verici yenilikleri aktarmıştık. O günlerde teknolojinin hayata geçmesine 'en az 10 yıl' hatta 'her zaman en az 10 yıl' olacağı konuşuluyordu. Ta ki işler bir anda hızlanana kadar...

ABD kökenli Commonwealth Fusion Systems (CFS) şirketi füzyon enerjisini hayata geçirme potansiyeli yüksek olan girişimlerin başında geliyor. CFS 2018 yılında Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) kuruldu. MIT'li bilim ekibi tarafından hayata geçirilen bağımsız bir girişimken elde ettiği başarılar ve aldığı yatırımlar sayesindeyse milyarlarca dolarlık teknoloji şirketine dönüştü. CFS'i destekleyen isimler ve büyük şirketlerden bazıları şöyle: Bill Gates (Microsoft'un kurucularından), Google, NVIDIA, Jeff Bezos (Amazon'un kurucusu) ve İtalyan enerji devi Eni.

CFS'i yakından takip eden diğer füzyon start-up'ları arasında Sam Altman'ın (OpenAI'ın CEO'su) ve Microsoft'un desteklediği Helion, Google ve Chevron'un desteğiyle büyüyen TAE Technologies ve İngiltere'nin öncü füzyon şirketi Tokamak Energy var. Bu şirketleri birbirinden ayıransa füzyon reaktörünü çalıştırmak için gerekli çok yüksek enerjiyi üretme yöntemleri. Büyük teknoloji firmaları aynı anda birden fazla girişimci firmayı desteklediği için füzyon reaktörünü ilk geliştiren şirket büyük avantaj yakalayacak.

Son haftalardaysa CFS'i rakiplerinden birkaç adım öne geçiren gelişmeler yaşandı. ABD hükümetinin verdiği onay bunlardan bir tanesi. Araştırma ekibi, reaktördeki milyonlarca derecelik ısıyı hapsetmek için geliştirdikleri süper güçlü mıknatıs teknolojisinin 'kâğıt üzerinde' değil, gerçek operasyonel şartlarda da kusursuz çalıştığını ABD Enerji Bakanlığı'na ispatladı. Bu onay, şirketin Massachusetts'teki devasa tesisinde inşa ettiği SPARC reaktörü için yeşil ışık anlamına geliyor. Ayrıca CFS bu yılki CES teknoloji fuarında ilk kez kamuoyuna lanse edildi. Böylece füzyon konusu artık sadece bir bilim projesi değil, tıpkı yapay zekâ veya robotikler gibi ticari teknoloji olarak dünyada ilk kez sunulmuş oldu. Aralık ayında NVIDIA ve Siemens'le işbirliği yapan girişim şirketi, araştırma çalışmalarını reaktörün 'dijital ikizi'yle hızlandırmaya hazırlanıyor. Reaktörün yapay zekâ destekli bire bir dijital kopyasını oluşturmak için NVIDIA'nın Omniverse platformu ve Siemens'in endüstriyel yazılımları kullanılacak. CEO Bob Mumgaard'a göre bu teknoloji, normalde yıllar sürecek fiziksel deneyleri sadece haftalar süren sanal simülasyonlara indirgeyecek. Her şey doğru giderse 2030'ların başında ilk elektrik şebekesine güç verilmesi planlanıyor.