Mali'de 25 Nisan'da yaşananlar, bir saldırı dalgasından ibaret değildi. Bu, Sahel'de devletin nasıl düşmeden çözülebileceğini gösteren yeni bir eşikti. Bamako düşmedi. Ancak Mali devletinin damarları hedef alındı.

Bamako'nun düşüp düşmeyeceği tartışılan bir konu olsa da bu ihtimal kısa vadede mümkün görünmüyor. İlk olarak Mali, yaklaşık 1,2 milyon kilometrekarelik çok geniş bir ülke. İkinci olarak birkaç bin kişilik silahlı yapının bu ülkeyi klasik anlamda yönetmesi hiç gerçekçi değildir. Kaldı ki niyet ve yetenekler bağlamında düşünüldüğünde terör örgütünün böyle bir iddiasının olduğu görülmüyor. Ancak bu durum tehdidin küçük olduğu anlamına gelmez. Zira JNIM'in temel hedefi ülkeyi yönetmekten çok devleti işlevsiz hale getirmek olarak görülüyor.

Başkent Düşmeden Devlet Nasıl Zayıflatılır

Yolların kesilmesi, yakıt ve ticaret akışının durdurulması, askeri karakolların vurulması, başkent çevresinde korku üretilmesi ve kuzeyde devlet otoritesinin geriletilmesi bu stratejinin parçaları. Kidal'in kaybı, Kati'ye saldırı, Tessalit ve Ber hattındaki çözülme, Intahaka altın madeni çevresindeki hareketlilik ve Bamako'ya giden ana güzergahların baskı altına alınması aynı tabloya işaret ediyor.

Bu nedenle Mali'de devlet bir günde düşmüyor. Daha tehlikeli bir şey oluyor. Devlet yavaş yavaş boğulmaya çalışılıyor. Öte yandan ekonomik damarlar kesiliyor. Lojistik hatlar zayıflatılıyor. Güvenlik bürokrasisinin itibarı sarsılıyor. Başkent psikolojik baskı altına alınıyor. Bu süreçte elbet iç dinamikler var. Ancak bunun yanı sıra dış aktörlerin süreç içinde istihbari faaliyetlere ve bölgeyi güvenliksizleştirmeye yönelik desteklerine yönelik iddialar da yerelde konuşuluyor.

Rusya'nın Mali'deki güvenlik sağlayıcı rolü de bu saldırılarla birlikte daha fazla tartışılır hale geldi. Wagner'den Africa Corps'a dönüşen yapı, Mali'de yönetime kısa vadeli destek sunmuştu. Ancak son gelişmeler, Rus modelinin geniş coğrafyada sürdürülebilir güvenlik üretme kapasitesinin sınırlı kaldığını gösterdi. Nitekim Mali Savunma Bakanı ve ailesinin saldırılarda öldürülmesi, istihbarat başkanı ve Genelkurmay Başkanı'nın yaralanması Rusya'nın, Mali'de en azından yönetimi ne kadar koruyabildiğini sorgulatmıştır. Nitekim rejimi ve çıkar alanlarını korumak ile devleti bütün coğrafyada işler hale getirmek başka meselelerdir.

Türkiye İçin Anlamı ve Afrika Politikamız Açısından Ders

Mali krizi Türkiye açısından uzak bir Afrika güvenlik dosyası değildir. Bu kriz, Ankara'nın Afrika politikasının geleceği açısından önemli dersler içermektedir. Zira Sahel bugün Afrika'daki en kırılgan güvenlik kuşağıdır. Mali, Burkina Faso ve Nijer hattında devlet kapasitesi zayıflatılmaya çalışılırken, silahlı örgütler askeri, siyasi ve ekonomik baskı da üretmektedir.

Mali'deki kriz Türkiye için üç nedenle önemlidir. Birincisi, Sahel'deki güvenlik boşluğu Kuzey Afrika, Batı Afrika ve dolaylı da olsa Akdeniz hattını etkileyen daha geniş bir istikrarsızlık üretiyor. İkincisi, Türkiye'nin Afrika'daki savunma sanayii, diplomasi ve kalkınma temelli angajmanı bu tür krizlerde doğrudan test ediliyor. Üçüncüsü, Mali dosyası Ankara'ya Afrika politikasının bölgesel güvenlik mimarisiyle birlikte düşünülmesi gerektiğini hatırlatıyor.

Süreç geneline bakıldığında Türkiye'nin ilk refleksi doğru olmuştur. Ankara, Mali'nin toprak bütünlüğüne ve devlet otoritesine destek veren dengeli bir tutum almıştır. Bu çizginin sahada karşılığı olduğu korunmalı olduğu unutulmamalı. Türkiye'nin Sahel'deki önceliği kısa vadeli nüfuz arayışı hiç olmadı. Bundan ziyade riskleri sınırlamak ve kıta ülkelerinin meşru devlet kapasitesini güçlendirmek olarak öne çıkıyor. Bu sürecin de aynı şekilde güçlenerek devam etmesi ve yakın zamanda bölgede yeni olumlu gelişmelerin de yaşanacak olması beklenmeli.

Ancak Türkiye, aceleci bir askeri angajmana sürüklenmemeli. Mali sahası basit değil. Tuareg meselesi, Fulani dinamikleri, Cezayir-Fas rekabeti, Rusya'nın varlığı, İsrail'in bölgesel etkisi, BAE'nin varlığı, ECOWAS sonrası yeni bölgesel düzen ve Sahel Devletleri İttifakı içindeki kırılganlıklar aynı anda okunmalıdır. Bu kadar karmaşık bir denklemde tek boyutlu güvenlik refleksi yanlış olmasa da eksik sonuç üretebilir.