15 yaş altı çocuklar için sosyal medya yasakları tartışılırken önce çocuklara ne sunacağımıza odaklanmak gerekli. Yasaklardan önce aileye destek için Google, Meta, Tiktok, X gibi sosyal platformların çocukları koruyacak etkinliklere imza atıp tasarımlarını ona göre yapmaları şart

Türkiye'de 15 yaş altı çocuklar için sosyal medya yasakları 1 Kasım'dan itibaren başlaması bekleniyor. Henüz zamanlama ve yaş doğrulamasının nasıl uygulanacağı net değil. Ayrıca yönetmeliklerle Google, Meta, TikTok, Snapchat gibi şirketlere düşen sorumluluklar, yaş doğrulamasının nasıl yapılacağına ilişkin konular kesinlik kazanacak. Yasanın nasıl uygulanacağına ilişkin detaylar netleşene kadar, çocuklara sosyal medya yerine ne sunacağımıza odaklanmak şart.
Avustralya bu konuda en deneyimli ülke ve bu konuda yasaklar sonrası yapılan araştırmaların sonuçları da son derece dikkat çekici. Küresel veri ve içgörü şirketi Pureprofile Limited'in yeni araştırmasına göre, Avustralya'daki sosyal medya yasağı sınırlı bir etki yarattı.16 yaş altındakilerin yüzde 78'i etkilenen platformlara hâlâ erişiyor ve yasağın uygulanma yükünün büyük bir kısmı ebeveynlere kalıyor. Bu yükün platform şirketleri ve kamu kurumları tarafından paylaşılması şart.

VPN KULLANIMI ARTTI
Avustralya'da yasakların uygulanmaya başlamasından sonra VPN kullanımı arttı. Ancak bu artışın ne kadarının çocuklardan ne kadarının yetişkinlerden geldiği ve çocukların yasağı aşmada asıl yöntemin VPN olup olmadığı net değil. Bunun sebebi çocukların önemli bölümü Türkiye'de olduğu gibi ailelerin telefonlarını kullanıyor. Yasağın yürürlüğe girmesinden sonraki 24 saatte Avustralya'daki kurulumların yüzde 400 arttığını ortaya koyuyor. hide.me ise yasaktan önceki günlerde Avustralya'dan gelen ziyaretlerde yüzde 65'lik bir sıçrama olduğunu, ancak bunun indirme sayısına yansımadığını söylüyor. Mart 2026'da ikinci dalga etkisinde yetişkin siteleri, R18+ oyunlar ve açık sohbet botları için yaş doğrulama zorunlu olunca VPN uygulamalarının Avustralya iPhone ücretsiz uygulama listesinde yükselişinin devam ettiği görülüyor.

YÜZDE 84'Ü YASAĞI DELMEYE ÇALIŞTI
Yüzde 84'ünün yasaklanmış sosyal medya uygulamalarına erişmeye devam ettiğini ortaya koyan Aralık 2025'teki ilk raporunun ardından, araştırmanın bu ikinci aşamasında bin 25 ebeveyn, öğretmen ve genç Avustralyalının yasağa yönelik algıları ve tutumları toplandı. Yasağa destek yüksek olmaya devam ederken (2025'teki yüzde 73'e kıyasla yüzde 76), 16 yaş altındakilerin yüzde 41'i yasağı aşmaya çalıştığını söylüyor. Ebeveynler de benzer bir rakam bildirdi ve yüzde 43'ü çocuklarının böyle bir girişimde bulunduğunu belirtti. Daha büyük çocuklar, küçük olanlara kıyasla yasağı delmenin yollarını daha fazla aradı; 13-15 yaş grubundakilerin yüzde 46'sı ve ebeveynlerinin yüzde 49'u buna işaret ederken, 8-12 yaş grubundakilerde bu oran yüzde 37 ve ebeveynlerinde yüzde 41 olarak gerçekleşti.
Türkiye'de EDAM tarafından platform şirketlerinden Google desteği ile hazırlanan rapor geçtiğimiz hafta yayınlandı. Rapor özellikle yaş sınırının uygulanmasına odaklanıyor. Raporun detaylarını ve Türkiye'de bu konuda bağımsız rapor hazırlayan kurumların çalışmalarını gelecek haftalarda yer vermeye çalışacağız.

YASAK UYGULANIRKEN AİLE YALNIZ KALDI
Tutarsız yaş doğrulama teknolojisi, ebeveynleri yasağı uygulama konusunda zor durumda bırakıyor. Pureprofile'a göre raporun temel bulgularından biri, yaş doğrulama önlemlerinin hem kapsam hem de etkililik açısından tutarsız görünmesi. Çocukların yalnızca yüzde 31'i yüz taramalı yaş doğrulamasından geçtiğini bildirirken, bu gruptakilerin de yaklaşık yarısı 16 yaşından büyükmüş gibi görünerek sistemi aşabildiklerini söylüyor. "Platformların 16 yaş altındakileri engellemeyi başaramamasıyla" birlikte ebeveynler yasağı kendi başlarına uygulamak zorunda kalıyor. Ebeveynlerin yarısından fazlası (yüzde 57) yasağı uygulamaya çalıştığını söylerken, bu ebeveynlerin yüzde 42'si bunu yaparken zorlandıklarını belirtiyor. Algılanan tutarsızlığına rağmen, ebeveynler ve çocuklar yasaktan bu yana daha fazla açık hava ve çevrimdışı aktiviteye katıldıklarını bildirdiler; ebeveynlerin yüzde 77'si yasağın etkilerini olumlu buluyor (bu oran 2025'te yüzde 47 idi). Hem ebeveynler hem de çocuklar artık ekran süresi yerine okuma, spor ve yaratıcı hobiler gibi çevrimdışı faaliyetlere öncelik verdiklerini söylerken, bazıları daha fazla oyun oynuyor ve televizyon izliyor ya da gözetim altında YouTube izlemeyi tercih ediyor.