İş mevzuatı temel olarak işçileri korumayı amaç edinmiştir. Türk iş hukuku, bir taraftan işçinin ücret ve benzeri haklarını korurken diğer taraftan beden ve ruh sağlığını koruyacak düzenlemelere de yer vermektedir. Dinlenme hakkı, işçilerin beden ve ruh sağlığını korumayı hedefler. Anayasamızın 50. maddesinde "Dinlenmek, çalışanların hakkıdır" hükmü yer almaktadır. Aynı maddenin devamında ise "Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir" hükmüne yer verilmiştir.

Anayasal bir hak olan dinlenme hakkını; yıllık ücretli izin, ara dinlenmesi, hafta tatili, resmi tatiller, ve analık izinleri gibi başlıklar altında toplamak mümkündür. İş hukukunda yer alan bu hakların sürelerini, kapsamını ve yararlanma şartlarını aşağıda aktaracağız. Önemli bir husus olarak şunu belirtelim ki aşağıda aktaracağımız izin süreleri asgari süreler olup bu süreler iş sözleşmeleriyle işçi lehine artırılabilir.

YILLIK ÜCRETLİ İZİN HAKKI

Yıllık ücretli izne hak kazanmak için iş yerinde deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış olma şartı vardır. İzin süreleri işçinin kıdemine/hizmet süresine göre şu şekildedir:

1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) kıdemi olanların 14 gün,

5 yıldan fazla 15 yıldan az kıdemi olanların 20 gün,

15 yıl (dahil) ve daha fazla kıdemi olanların 26 gün.

Yer altı işlerinde çalışanlara yukarıdaki süreler dörder gün artırılarak verilir. 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilerin yıllık izni hiçbir şartta 20 günden az olamaz. Yıllık izin kullanılırken, izin süresine denk gelen hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden düşülür.

ARA DİNLENMESİ

İş kanununa göre, işçilere günlük çalışma sürelerine göre aşağıdaki sürelerde kademeli mola verilmesi zorunludur.

4 saat veya daha kısa süreli işlerde en az 15 dakika,

4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar (7,5 saat dahil) süreli işlerde en az 30 dakika,

7,5 saatten fazla süreli işlerde ise en az 1 saat.

Bu süreler asgari olup aralıksız verilmesi esastır. Ara dinlenmesi süreleri çalışma süresinden sayılmamaktadır. İşveren tüm işçilere aynı anda ara dinlenme vermek zorunda değildir. Ara dinlenmelerini vardiyalı olarak veya değişik saatlerde de kullandırabilir.

HAFTA TATİLİ

Hafta tatili işçilerin temel dinlenme haklarından biridir. İşçinin, tatil gününden önce belirlenen iş günlerinde çalışmış olması şartıyla, yedi günlük bir zaman dilimi içinde en az 24 saat kesintisiz hafta tatili hakkı bulunur. Hafta tatili genellikle Pazar günü olarak kullanılsa da mevzuat herhangi bir günü işaret etmemektedir. Hafta tatili hakkının kazanılmasında; yasal mazeret izinleri, evlenme, ölüm, eşin doğum yapması gibi izinler ile hekim raporlu hastalık izinleri fiilen çalışılmış gibi kabul edilir. Hafta tatili dinlenmelerinin toplu olarak kullandırılması kanunen mümkün değildir.