Adil geçişle emekçiyi korumak

Çalışma hayatında köklü değişimlerin yaşandığı bir dönemin içindeyiz. İklim kriziyle mücadele, yeşil dönüşüm ve yapay zeka merkezli dijitalleşme; üretim biçimlerinden işyerlerine, tarlalardan hizmet sektörüne kadar çalışma hayatının sistemini yeniden belirliyor. "İkiz dönüşüm" dediğimiz 'dijital ve yeşil dönüşüm' yeni fırsatlar ortaya çıkarırken, doğru yönetilmediği takdirde ekonomik ve sosyal faturalar çıkarma potansiyeli de var. Zira büyük işsizlik dalgaları ve toplumsal eşitsizlikler doğurma riski taşıyor.

Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı'na ilişkin (2027-2029) genelge, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla 14 Kasım tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan Ulusal Adil Geçiş Stratejisi (2027-2029), tam da bu endişelere cevap arayan bir yol haritası sunuyor.

2025 yılında kabul edilen 7552 sayılı İklim Kanunu ile hukuki zemine kavuşan ve Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefiyle bütünleşen stratejinin temel ilkesi "Kimseyi geride bırakmamak". Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması kapsamındaki çelik, alüminyum, çimento gibi ağır sanayi sektörlerinden otomotiv ve tekstile, tarımdan turizme kadar 17 sektörü mercek altına alan belge; dönüşümü yalnızca iş kayıplarını telafi eden bir destek mekanizması olarak görmüyor. Aksine, işgücünü geleceğin mesleklerine hazırlayan önleyici ve dönüştürücü bir kalkınma vizyonu da sunuyor.

İkiz dönüşümle ilgili emekçiler işlerini kaybedeceği endişesini taşıyan bazı sorular soruyor: Yapay zeka işimizi elimizden alacak mı Fabrikalardaki robotlar çoğaldıkça işçiye ihtiyaç kalmayacak mı Yeşil dönüşüm adı altında bazı sektörlerde fabrikalar kapanacak mı Belgede bu soruların cevap olacak hususlara yer verilmiş. Aynı zamanda bu risklere karşı yapılacaklara da yer verilmiş.

Strateji Belgesi, "önce işsiz kalsınlar, sonra bakarız" anlayışını reddediyor. Bunun yerine, iş kayıpları yaşanmadan önce çalışanlara yeni beceriler kazandırılmasını, mevcut mesleklerin günümüz şartlarına uyarlanmasını ve sosyal koruma kalkanının güçlendirilmesini hedefliyor. Meslek liselerinden üniversitelere kadar eğitim ve istihdam ilişkisi kurulmasını öngörüyor.