Esnaf vergi borcuna yeni bir yapılandırma bekliyor

Talha Apak
Bugün
18

Ülke ekonomisinin temel taşlarından biri olan esnaf, bugün­lerde ayakta kalma mü­cadelesi veriyor. Artan maliyetler, düşen alım gücü, yüksek kira be­delleri, enerji giderle­ri, personel maaşları ve finansmana erişim­de yaşanan sıkıntılar derken küçük işletme­lerin yükü her geçen gün biraz daha ağırlaşıyor.

Bütün bu sorunların üzerine bir de biriken vergi ve SGK borçları ek­lenince esnaf için tablo giderek zor­laşıyor. Birçok esnafın ortak bek­lentisi, vergi ve kamu borçlarına yönelik yeni bir yapılandırma dü­zenlemesinin hayata geçirilmesi. Beklenti, bir vergi affından ziyade, biriken borçların gecikme yükleri­nin hafifletilmesi, faizlerin makul seviyelere çekilmesi ve borçların ödeme gücüne uygun vadelerle ye­niden yapılandırılmasıdır.

Tahsil edilebilir bir vergi sistemi olmalıdır

Elbette vergi, devletin en önem­li gelir kaynaklarından biridir. Ka­mu hizmetlerinin sürdürülebilme­si, yatırımların yapılması ve sosyal devlet anlayışının gereğinin yerine getirilebilmesi için vergi gelirlerine ihtiyaç vardır. Ancak verginin tahsil edilebilir olması da en az verginin kendisi kadar önemlidir. Ekonomik şartlar nedeniyle borcunu ödeye­meyen esnafın karşısına sürekli ge­cikme faizi, gecikme zammı ve ha­ciz tehdidiyle çıkmak, çoğu zaman tahsilatı kolaylaştırmak yerine da­ha da zorlaştırıyor.

Bir dükkân düşünün... Sabah ke­pengini açan, akşam geç saatlere ka­dar müşterisini bekleyen, yanında bir veya iki kişi çalıştırarak ailesi­nin geçimini sağlamaya uğraşan bir esnaf. Kirasını ödemeye, elektrik ve su faturalarını karşılamaya, te­darikçisine olan borcunu kapatma­ya çalışıyor. Ancak ay sonunda ka­zandığı para giderlerini karşılama­ya yetmiyor. Vergi borcunu ödemek istese de ödeme gücü bulunmuyor. Borç geciktikçe üzerine yeni yükler biniyor. Bir süre sonra başlangıçta ödenebilir durumda olan borç bile içinden çıkılmaz bir hâle geliyor.

Gecikme yükleri borçları daha da büyütüyor

Kamu alacaklarına uygulanan ge­cikme ve tecil faizleri, borçlu mü­kelleflerin ödeme kapasitesini doğ­rudan etkiliyor. 13 Kasım 2025 ta­rihinden itibaren geçerli olan aylık gecikme zammı oranı yüzde 3,7'dir. Vergi Usul Kanunu hükümleri uya­rınca gecikme faizi ve pişmanlık zammı oranları da aynı orana bağlı olarak uygulanmaktadır.

Diğer taraftan, 6183 sayılı Ka­nun'un 48'inci maddesi kapsamın­da uygulanan yıllık tecil faizi yüzde 39'dur. 2026 yılında yapılan geçi­ci düzenlemeyle belirli şartları ta­şıyan kamu borçlarının 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvurulması hâlinde yıllık yüzde 29 tecil faiziyle taksitlendirilmesine imkân sağlan­mıştır. Bu düzenlemeden yararlan­ma süresinin sona ermesiyle genel tecil faizi yeniden önem kazanmış­tır.

2026 yılında yapılan bir diğer dü­zenlemeyle kamu alacaklarının te­cil süresi, belirli şartlar çerçeve­sinde 36 aydan 72 aya çıkarılmıştır. Ancak uzun vadeli ödeme imkâ­nı sunulması tek başına yeterli de­ğildir. Faiz oranlarının yüksekliği, ödeme planlarının borçluların ger­çek ödeme kapasitesini dikkate al­maması ve ekonomik koşullardaki belirsizlikler, bu tür uygulamaların beklenen ölçüde karşılık bulmasını engelleyebilmektedir.

Özellikle uzun vadeli borçlarda faiz yükünün toplam borç üzerinde­ki etkisi iyi hesaplanmalıdır. Bugün ödeme planına bağlanan bir borcun, gelecekteki ekonomik koşullar ve enflasyon dikkate alınmadan sabit ve yüksek maliyetlerle sürdürülme­si, borçlular açısından yeni sorun­lar doğurabilir.

Yapılandırmanın gerekliliği ve önemi

Esnafın talebi vergi borçlarının silinmesi değil, ödeme gücüne uy­gun koşullarda yeniden düzenlen­mesidir. Ana para korunarak faiz ve gecikme yüklerinin makul sevi­yelere çekilmesi, uzun vadeli taksit imkânı sağlanması ve ödeme plan­larının gerçek ekonomik koşullar dikkate alınarak hazırlanması hem esnaf hem de kamu maliyesi açısın­dan daha sağlıklı bir çözüm olabilir.

Geçmiş yıllarda hayata geçirilen yapılandırma uygulamaları, kamu alacaklarının tahsil edilmesi açı­sından önemli fırsatlar sundu. An­cak her yapılandırma düzenlemesi­nin ardından aynı sorunların yeni­den yaşanması, meselenin yalnızca borçların yeniden taksitlendirilme­sinden ibaret olmadığını gösteriyor. Esnafın sürekli borçlanmak zorun­da kaldığı ekonomik koşullar da ele alınmalı. Aksi takdirde bugün yapı­landırılan borçlar yarın yeniden bi­rikmeye başlayacaktır.

Burada özellikle küçük işletmele­rin durumuna dikkat çekmek gere­kiyor. Büyük şirketlerle küçük es­nafın ekonomik dayanıklılığı aynı değil. Büyük işletmeler finansman kaynaklarına daha kolay ulaşabi­lirken mahalle esnafı çoğu zaman günlük cirosuyla ayakta kalmaya çalışıyor. Dolayısıyla hazırlanacak bir düzenlemede küçük işletmele­rin ödeme kapasitesi, faaliyet alanı ve istihdam katkısı dikkate alınma­lı. Taksitlerin ödenememesi duru­munda yapılandırmanın bozulma­sına ilişkin şartlar da makul ve es­nek olmalı.