Ülke ekonomisinin temel taşlarından biri olan esnaf, bugünlerde ayakta kalma mücadelesi veriyor. Artan maliyetler, düşen alım gücü, yüksek kira bedelleri, enerji giderleri, personel maaşları ve finansmana erişimde yaşanan sıkıntılar derken küçük işletmelerin yükü her geçen gün biraz daha ağırlaşıyor.
Bütün bu sorunların üzerine bir de biriken vergi ve SGK borçları eklenince esnaf için tablo giderek zorlaşıyor. Birçok esnafın ortak beklentisi, vergi ve kamu borçlarına yönelik yeni bir yapılandırma düzenlemesinin hayata geçirilmesi. Beklenti, bir vergi affından ziyade, biriken borçların gecikme yüklerinin hafifletilmesi, faizlerin makul seviyelere çekilmesi ve borçların ödeme gücüne uygun vadelerle yeniden yapılandırılmasıdır.
Tahsil edilebilir bir vergi sistemi olmalıdırElbette vergi, devletin en önemli gelir kaynaklarından biridir. Kamu hizmetlerinin sürdürülebilmesi, yatırımların yapılması ve sosyal devlet anlayışının gereğinin yerine getirilebilmesi için vergi gelirlerine ihtiyaç vardır. Ancak verginin tahsil edilebilir olması da en az verginin kendisi kadar önemlidir. Ekonomik şartlar nedeniyle borcunu ödeyemeyen esnafın karşısına sürekli gecikme faizi, gecikme zammı ve haciz tehdidiyle çıkmak, çoğu zaman tahsilatı kolaylaştırmak yerine daha da zorlaştırıyor.
Bir dükkân düşünün... Sabah kepengini açan, akşam geç saatlere kadar müşterisini bekleyen, yanında bir veya iki kişi çalıştırarak ailesinin geçimini sağlamaya uğraşan bir esnaf. Kirasını ödemeye, elektrik ve su faturalarını karşılamaya, tedarikçisine olan borcunu kapatmaya çalışıyor. Ancak ay sonunda kazandığı para giderlerini karşılamaya yetmiyor. Vergi borcunu ödemek istese de ödeme gücü bulunmuyor. Borç geciktikçe üzerine yeni yükler biniyor. Bir süre sonra başlangıçta ödenebilir durumda olan borç bile içinden çıkılmaz bir hâle geliyor.
Gecikme yükleri borçları daha da büyütüyorKamu alacaklarına uygulanan gecikme ve tecil faizleri, borçlu mükelleflerin ödeme kapasitesini doğrudan etkiliyor. 13 Kasım 2025 tarihinden itibaren geçerli olan aylık gecikme zammı oranı yüzde 3,7'dir. Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca gecikme faizi ve pişmanlık zammı oranları da aynı orana bağlı olarak uygulanmaktadır.
Diğer taraftan, 6183 sayılı Kanun'un 48'inci maddesi kapsamında uygulanan yıllık tecil faizi yüzde 39'dur. 2026 yılında yapılan geçici düzenlemeyle belirli şartları taşıyan kamu borçlarının 31 Ağustos 2026 tarihine kadar başvurulması hâlinde yıllık yüzde 29 tecil faiziyle taksitlendirilmesine imkân sağlanmıştır. Bu düzenlemeden yararlanma süresinin sona ermesiyle genel tecil faizi yeniden önem kazanmıştır.
2026 yılında yapılan bir diğer düzenlemeyle kamu alacaklarının tecil süresi, belirli şartlar çerçevesinde 36 aydan 72 aya çıkarılmıştır. Ancak uzun vadeli ödeme imkânı sunulması tek başına yeterli değildir. Faiz oranlarının yüksekliği, ödeme planlarının borçluların gerçek ödeme kapasitesini dikkate almaması ve ekonomik koşullardaki belirsizlikler, bu tür uygulamaların beklenen ölçüde karşılık bulmasını engelleyebilmektedir.
Özellikle uzun vadeli borçlarda faiz yükünün toplam borç üzerindeki etkisi iyi hesaplanmalıdır. Bugün ödeme planına bağlanan bir borcun, gelecekteki ekonomik koşullar ve enflasyon dikkate alınmadan sabit ve yüksek maliyetlerle sürdürülmesi, borçlular açısından yeni sorunlar doğurabilir.
Yapılandırmanın gerekliliği ve önemiEsnafın talebi vergi borçlarının silinmesi değil, ödeme gücüne uygun koşullarda yeniden düzenlenmesidir. Ana para korunarak faiz ve gecikme yüklerinin makul seviyelere çekilmesi, uzun vadeli taksit imkânı sağlanması ve ödeme planlarının gerçek ekonomik koşullar dikkate alınarak hazırlanması hem esnaf hem de kamu maliyesi açısından daha sağlıklı bir çözüm olabilir.
Geçmiş yıllarda hayata geçirilen yapılandırma uygulamaları, kamu alacaklarının tahsil edilmesi açısından önemli fırsatlar sundu. Ancak her yapılandırma düzenlemesinin ardından aynı sorunların yeniden yaşanması, meselenin yalnızca borçların yeniden taksitlendirilmesinden ibaret olmadığını gösteriyor. Esnafın sürekli borçlanmak zorunda kaldığı ekonomik koşullar da ele alınmalı. Aksi takdirde bugün yapılandırılan borçlar yarın yeniden birikmeye başlayacaktır.
Burada özellikle küçük işletmelerin durumuna dikkat çekmek gerekiyor. Büyük şirketlerle küçük esnafın ekonomik dayanıklılığı aynı değil. Büyük işletmeler finansman kaynaklarına daha kolay ulaşabilirken mahalle esnafı çoğu zaman günlük cirosuyla ayakta kalmaya çalışıyor. Dolayısıyla hazırlanacak bir düzenlemede küçük işletmelerin ödeme kapasitesi, faaliyet alanı ve istihdam katkısı dikkate alınmalı. Taksitlerin ödenememesi durumunda yapılandırmanın bozulmasına ilişkin şartlar da makul ve esnek olmalı.

18