Şam'ın hanımefendisi

Bazı kapılar, umduğumdan çok daha kolay açılıyor. Geçtiğimiz pazar günü -15 Kasım 2026-, Şam'da nasip olan bir ziyaret, tam da bu duruma örnekti. Tarihî surların hemen kuzeybatısında, Osmanlı döneminde "İstanbul es-Suğrâ" (Küçük İstanbul) unvanıyla şöhret bulan Sârûcâ semtini adımlamaya başlamadan evvel, Eyyûbiler döneminden kalma eş-Şâmiyyetu'l-Kubrâ Medresesi'ne uğramıştım. Haziredeki türbeleri yokladım, hepsi kapalıydı. Burada özellikle bir kabri uzun zamandır ziyaret etmek istiyordum. İkindi namazını kıldıktan sonra -doğrusu hemencecik müsaade edeceğini de pek ummadan- imam efendiye "Sittu'ş-Şâm'ın kabrini görmeme izin verir misiniz" diye sordum. Adam büyük bir muhabbet ve samimiyetle beni türbeye götürdü, epey köhnemiş kapısını açtı, içeri buyur etti.

İşte şimdi Sittu'ş-Şâm'ın, yani Salahaddîn Eyyûbî'nin kız kardeşi Fâtıma binti Necmuddîn'in baş ucundaydım. Kendi dönemindeki olağanüstü hizmetleri, ilmi, takvası ve güçlü şahsiyeti sebebiyle "Şam'ın hanımefendisi" anlamına gelen Sittu'ş-Şâm unvanıyla taltif edilen bu sıra dışı kadının hayatına daha yakından bakmaya değer:

* Babası, amcası, ağabeyleri, kocası, oğlu, yeğenleri, kuzenleri vb. derken, Eyyûbî hanedanından tam 35 hükümdarla akrabaydı,

* İlk evliliğini Muhammed bin Ömer bin Lâçin adlı bir zatla yaptı. Oğulları Husâmuddîn'in doğumunun hemen ardından kocası vefat edince, bu defa amcası Şirkûh'un oğlu Nâsiruddîn Muhammed'le evlendi,

* 1175'ten itibaren Humus valisi olarak görev yapan Nâsiruddîn'in 1186'da aniden ölümüyle yeniden dul kaldı; kocasından intikal eden muazzam servetle kendisini hayır işlerine adadı,

* Oğluyla hacca giden Sittu'ş-Şâm, ertesi yıl Hıttîn Savaşı'nın kazanılmasından sonra eş-Şâmiyyetu'l-Kubrâ Medresesi'ni inşa ettirmeye başladı. Medresenin yeri olarak da Nûreddîn Zengî'nin komutasında Haçlılarla savaşırken 1148'de şehit düşen en büyük ağabeyi Şâhinşâh'ın gömüldüğü mevkiin etrafını seçti,

* 1191'de tamamlanan medresenin haziresine 1180'de vefat eden ağabeyi Fahruddîn Tûrân Şah ve kocası Nâsiruddîn Muhammed'in kabirlerini de naklettirdi,

* Sittu'ş-Şâm, aynı yıl sevgili oğlu Emir Husâmuddîn'in ölümüyle sarsıldı. Dayısı Salahaddîn'le birlikte Hıttîn Savaşı'na katılan Husâmuddîn, daha sonra Nablus'un fethiyle görevlendirilmişti. Husâmuddin, Tûrân Şah ve Nâsiruddîn Muhammed'le aynı türbeye gömüldü,