"Milletleri antlaşmalardan çok duygular bağlar... Milletler gam ve keder bilmemelidir. Liderlerin vazifesi hayatı neşe ve şevkle karşılamak hususunda milletlerine yol göstermektedir" (Ulus, 20 Mart 1937)

Mustafa Kemal Atatürk'ümüzü, ölümsüzlüğünün 88.yıl dönümünde bir kere daha saygı, minnet ve özlemle andık. Bu 10 Kasım'da da yurt genelinde çeşitli anma toplantıları düzenlendi. Atatürk'ümüzün vatan kurtaran ve devlet kuran eylemleri, büyük devrimleri ve ilham verip yol gösteren ölümsüz düşünceleri konuşuldu. Ancak onun aynı zamanda "halkına gülmeyi, neşelenmeyi, hayattan zevk almayı öğreten bir lider olduğu" yine konuşulmadı.

Ulus, 3 Aralık 1937, s.1,3.

Oysa Mustafa Kemal Atatürk, aynı zamanda insanların neşeli olmasını, gülmesini, hayattan zevk almasını istemişti. Atatürk'ün kurumlarıyla değerleriyle çağdaş Türkiye Cumhuriyeti Projesi, aslında bir uygarlık, barış ve insanlık projesi olması bakımından, aynı zamanda yurttaşlarının neşelenmesini, tebessüm etmesini, gülmesini, hayattan zevk almasını amaçlıyordu. Bu nedenledir ki, Mark Twain Cemiyeti 1937'de Atatürk'e, "Ulusuna gülmeyi, hayattan zevk almayı öğreten lider" olduğu gerekçesiyle bir madalya vermişti.

GÖKALP'TEN ATATÜRK'E "TEBESSÜM DEVRİMİ"

Ziya Gökalp, 9 Mayıs 1924 tarihli Cumhuriyet gazetesinde, "Tebessüm" adlı bir makale yazmış; "insanın en ayırt edici özelliğinin tebessüm etmek olduğunu" belirtmişti. Gökalp, hayali bir filozofla yaptığı bir kurgu sohbet üzerinden tebessüm etmenin önemi anlatmıştı. Gökalp, yazısını bitirirken şöyle demişti: "Cumhuriyeti'n en esaslı vazîfesi, bütün tazyikleri kaldırıp yerine tatlı muameleleri koymaktır..." Gökalp, "Tebessüm" başlıklı yazısında, Cumhuriyet'in aynı zamanda bir "Tebessüm Devrimi" olması gerektiğini söylemek istemişti. (1)

Gökalp, çok haklıydı. Gerçekten de Türkiye'nin bir "Tebessüm Devrimi"ne ihtiyacı vardı. ünkü Türkler, yüz yıllardır, sarayın (sultanın), ağanın, şeyin, şıhın, ayanın, vergi memurunun, eşkıyanın, bitmeyen savaşların; geri kalmışlığın, yokluğun, yoksulluğun, hastalıkların ve cehaletin baskısı altında tebessüm etmeyi, gülmeyi, neşelenmeyi, hayattan zevk almayı unutmuştu. Erkek egemen toplumda, erkek egemen din yorumuyla eve hapsedilen, giyim kuşamından eğitimine, aile hayatından çalışma hayatına kadar her alanda baskılanan ve katı kurallarla sınırlandırılan kadının yüzü gülmez olmuştu. İşte tebessüm etmeyi ve gülmeyi unutmuş bir toplumda asıl büyük devrim "Tebessüm Devrimi"ydi.

Her yönüyle kalkınmış, gelişmiş ve çağdaş bir toplum yaratmayı amaçlayan Atatürk, gerçekleştirdiği Cumhuriyet Devrimi / Devrimleri ile aynı zamanda toplumun mutluluğunun, neşesinin, tebessümünün, hayattan zevk almasının önündeki engelleri ortadan kaldırmak istemişti. Bu bakımdan aklın, düşüncenin ve vicdanın özgürlüğünü sağlayan laiklik, sadece din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasını değil, aynı zamanda insanın, kendi özgür iradesiyle hayata tutunmasını sağlamayı amaçlıyordu. İnsanları ve toplumları her türlü dinsel baskıdan kurtaran laikliğin, aynı zamanda insanların özgürleşmesine, neşelenmesine, gülmesine, hayattan zevk almasına yönelik bir psiko-sosyal dönüşüme zemin hazırlama potansiyeline sahip olduğu söylenebilir. Bugün dinsel baskının devam ettiği toplumlarda, "yasak, günah" denilerek insanların tebessümünün ve neşesinin çalındığı bilinen bir gerçektir. Bu bağlamda, "Atatürk'ün, insana, insanca ve uygarca yaşam koşulları sağlamaya yönelik tüm devrimleri, aslında ulusun neşelenmesini, tebessüm etmesini, gülmesini, eğlenmesini ve hayattan zevk almasını sağlamaya yöneliktir" dersek abartmış olmayız.

Cumhuriyet sayesinde kendi kendini yöneten; soyadına sahip özgür birey, laik hukuk önünde eşit haklara sahip yurttaş ve ay yıldızlı bayrağın gölgesinde ulus olan, harf devrimleriyle kolayca okuma yazma öğrenen; akıl ve bilim eksenli eğitim öğretim sistemiyle cehaletten kurtulmaya başlayan, Cumhuriyet'in fırsat eşitliği sayesinde yükselebilen; medeni ve siyasi hakları verilen kadınların hayata katılabildiği, ölçülerden giyim kuşama kadar her bakımdan uygar dünyaya eklemlenen, salgın hastalıkların ortadan kaldırılmasıyla iyileşen, akılcı ekonomik politikalarla kalkınmaya başlayan; bilimsel düşünceyi öğrenen, resim yapan, heykel diken, müzik dinleyen, sahneye çıkan, dans eden Cumhuriyet'in yurttaşları mutlu olabilecek, neşelenebilecek, tebessüm edip gülüp eğlenebilecek ve hayattan zevk alabilecekti.

Atatürk'ün, Musiki (Müzik) Devrimi de halkın neşelenmesini, gülüp eğlenmesini, hayattan zevk almasını sağlamaya yönelikti. Müzik Devrim'nin tek amacı, Batı tekniğiyle Türk ezgilerini birleştirerek çok sesli modern Türk müziği yaratmak değil; aynı zamanda "yeni neşeli hayata" uygun yeni kültürel dönüşüme hizmet etmekti. Bu nedenledir ki, Atatürk, sanat müziğini çok sevmesine ve dinlemesine karşın -tıpkı Selim Sırrı Bey gibi- bu müziğin hüzünlü, gamlı, melankolik olduğunu düşünerek halkın müzik zevkinde değişiklikler yapmak istemişti. Bu bağlamda "Şark müziği" olarak adlandırdığı sanat müziğinin, "Türk'ün çok münkeşif ruh ve hissini tatmin" edemeyeceğini belirtmişti. Fıtraten "şen ve şatır" olan Türk ulusunun bu müzikle gamlandığını, oysa medeni dünyanın müziğini dinleyince hemen harekete geçtiğini ifade etmişti. (2)

Atatürk'e göre insanlar gülmelidir, neşeli, "şen ve şatır" olmalıdır. Afet İnan'ın "Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler" adlı kitabında "Atatürk ve Neşeli Olmak" başlığı altında aktardığına göre Atatürk, "Neşeli olmayan insanlardan iki türlü şüphe edilir: Ya hastadır veyahut o insanın başkalarına bildirmek istemediği bir kuruntusu, bir derdi vardır," demişti. (3)

ATATÜRK'ÜN BARIŞSEVERLİĞİ VE "TEBESSÜM DEVRİMİ"

Atatürk'ün en büyük başarılarından biri, "Yurtta barış dünyada barış" sloganıyla Türkiye'yi çok zor bir coğrafyada -şimdilik- tam 103 yıldır savaşların dışında tutan ve tam 103 yıldır Misak-ı Milli sınırlarının savaş alanı olmasını engelleyen çok sağlam bir kalıcı barış düzeni kurmuş olmasıdır.

Cumhuriyet öncesinde Türkiye'de halkın tebessüm etmesinin, gülmesinin önündeki en büyük engellerden biri bitmek bilmeyen savaşlardı. Yüzyılın başında bu topraklarda insanların tebessüm etmesi, gülmesi için her şeyden önce kalıcı barışa ihtiyaç vardı. Bu bağlamda hem yaklaşık 11 yıllık uzun savaş dönemini bitirip kalıcı barışı sağlayan hem de tam bağımsız ve çağdaş yeni bir Türk devletinin kurulmasına zemin hazırlayan 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Barış Antlaşması, Gökalp'in sözünü ettiği "Tebessüm Devrimi"nin uluslararası dayanağı gibiydi. Lozan Barış Antlaşması, bir taraftan o çok özlenen kalıcı barışı sağlayarak diğer taraftan yarattığı zafer psikolojisiyle kelimenin tam anlamıyla halkın yüzünü güldürmüştü.

Atatürk, 1923'te Lozan'da elde edilen barışı "Yurtta barış dünyada barış" sloganıyla kalıcı barış düzeni haline dönüştürmüştü. 20 Nisan 1931'de de "Yurtta barış dünyada barış için çalışıyoruz" derken bu gerçeğe vurgu yapıyordu.

Atatürk, Türkiye'yi ziyaret eden yabancı devlet adamlarına da her fırsatta barışın öneminden söz etmişti. Örneğin, 17 Mart 1920'de Ankara'da Romanya Dışişleri Bakanı V. Antonesko'ya şöyle demişti:

"Milletleri antlaşmalardan çok duygular bağlar... Milletler gam ve keder bilmemelidir. Liderlerin vazifesi hayatı neşe ve şevkle karşılamak hususunda milletlerine yol göstermektedir" (4)

Atatürk'ün barışa yönelik çabaları dünyanın da dikkatini çekmişti. Öyle ki, 12 Ocak 1934'te Venizelos, Atatürk'ü Nobel Barış Ödülü'ne aday göstermişti.

ULUSLARARASI MARK TWAİN CEMİYETİ'NİN MADALYASI

Mark Twain mahlasını kullanan, mizah yazarı, gazeteci ve akademisyen kimlikleriyle tanınan Samuel L. Clemens (1835-1910), The Adventures of Tom Sawyer (1876) ve Adventures of Huckleberry Finn (1884) adlı eserleriyle üne kavuşan dünyaca ünlü bir romancıydı. Mark Twain, köleliğe, baskıya ve şiddete karşı mücadele etmişti. (5)

Cyril Clemens, akrabası Mark Twain'in eserlerini, yaşam tecrübelerini, düşüncelerini ve felsefesini yaşatmak adına 1930'da bir grup aydın ile Uluslararası Mark Twain Cemiyeti'ni kurmuştu. Mark Twain Cemiyeti, sanat ve bilimde öne çıkan başarıları ve barışa yönelik katkıları madalyayla ödüllendirmeye başlamıştı. (6)

Cemiyet, Türkiye Cumhuriyeti'nin Kurucu Önderi Mustafa Kemal Atatürk'ü de madalyaya layık görmüştü. Mark Twain Cemiyeti Başkanı Cyril Clemens, 4 Kasım 1937 tarihinde Atatürk'e aşağıdaki mektupla Mark Twain Madalyası'nı takdim etmişti:

"Sayın Cumhurreisi Atatürk, lütfen kabul buyurduğunuz Mark Twain madalyasını büyük memnuniyetle takdim ediyoruz. Mark Twain hayatta olsaydı bugün Türk milletine gülmesini ve hayattan zevk almasını öğretmiş olan sizden fazla hiç kimseye hayran olmazdı fikrindeyiz." (7)

Atatürk'e verilen Mark Twain Madalyası'nın, Cumhurbaşkanı Atatürk'ün, Türkiye Cumhuriyeti adıyla yeni bir ülke kurması ve Ankara'yı da yeni başkent yapması nedeniyle "Atatürk, Modern Romulus" olarak oyulduğu ifade edilmişti. Madalyanın üzerinde yazılı "Romulus" ifadesi, kaynağı ve anlamı açısından Roma mitolojisine göndermeydi. Roma mitolojisine göre Remus'un ikiz kardeşi Romulus, Roma'nın kurucusudur. Ancak "Remus ve Romulus" efsanesini Türkler için ilginç ve anlamlı kılan ise Türk mitolojisine ve Türklerdeki türeme efsanesine benzerliğidir.