"Din ve ordunun siyasetle ilgilenmesi birçok kötülükler doğurur. Bu gerçek, bütün uygar uluslar ve hükümetlerce bir temel ilke olarak kabul edilmiştir..." (Din ve Vakıflar ve Genelkurmay Bakanlıklarını Kaldıran Kanunun Gerekçesinden, 1924)

Laiklik Bildirisi'ne imza atan aydınlar, yazarlar, gazeteciler ifadeye çağrıldı; böylece Türkiye'de anayasada güvenceye alınan laikliği savunmak "suç" sayılmış oldu. Bugün, 2026 yılında, Türkiye Cumhuriyeti'nde laikliği savunmak "suç" sayılırken, 102 yıl önce,1924 yılında, Türkiye Cumhuriyeti'ni laikleştirecek 3 Mart Devrim Kanunları kabul edilmişti.

ATATÜRK'ÜN YOL HARİTASI

Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal (Atatürk), 1 Mart 1924'te meclisin yeni toplanma yılının başlaması nedeniyle yaptığı konuşmada Devrim Kanunları'nın ilk işaretini vermişti:

"Geçen yıl içinde, Büyük Millet Meclisi, Türk milletinin gerçek eğilimine uyarak devletin idare şeklinin cumhuriyet olmasının kesin kararına vardı. (..) Millet, Cumhuriyet'in bugün de ileride de kesinlikle ve sonuna kadar her türlü saldırılardan korunmasını istemektedir. Milletin isteği, Cumhuriyet'in denenmiş ve ispatlanmış olan bütün esaslarının uygulanması olarak anlatılabilir...

Atatürk, milletin, "Cumhuriyet'in bugün ve ileride de kesinlikle ve sonuna kadar her türlü saldırılardan korunmasını" istediğini ve bunun için Cumhuriyet idaresinin tamamlanması gerektiği belirterek, Cumhuriyet idaresinin tamamlanması için yapılması gerekenleri de şöyle açıklamıştı:

"Milletin genel yaşantısında orduyu siyasetten ayırmak ilkesi, Cumhuriyet'in daima göz önünde tutuğu bir politikadır. Şimdiye kadar izlenen bu yolda Cumhuriyet orduları vatanın gücü ve güvenilir kurtarıcısı olarak saygılı ve güçlü bir mevkide kalmıştır. "

"Bunun gibi bağlı olmakla gönül huzuru ve mutluluk duyduğumuz İslam dinini de yüzyıllardan beri alışılmış olduğu üzere, bir siyaset aracı olmak durumundan çıkarıp yükseltmenin gerekli olduğu gerçeğini görüyoruz. Tanrısal ve kutsal olan inanç ve vicdan duygularımızı, karmakarışık ve renk renk her türlü çıkarların ve aşırı isteklerin sahneye çıktığı siyasetten ve siyasetin örgütlerinden hızlıca ve kesinlikle kurtarmak, milletin dünyadaki ve ahiretteki mutluluğunun emrettiği bir zorunluluktur."

"Memlekette milli eğitim nurunun yayılmasına ve en uzak köşelere kadar girmesine özellikle göz dikiyoruz... Milletin kamuoyunda beliren eğitim ve öğretimin birleştirilmesi ilkesinin bir an yitirmeksizin uygulanması gereğini görmüş bulunuyoruz."

"Önemli olan nokta, adalet düşüncemizi, adli kanunlarımızı, adli teşkilatımızı, bizi şimdiye kadar bilinçli ve bilinçsiz etkisi altına bulunduran, çağın gereklerine uymayan bağlardan bir an önce kurtarmaktır... Millet hızlı ve kesin adaleti sağlayan medeni yöntemleri istiyor. (...) Medeni hukukta, aile hukukunda takip edeceğimiz yol ancak medeniyet yolu olacaktır. Hukukta idarei maslahat ve hurafelere bağlılık, milletleri uyanmaktan alıkoyan en ağır kâbustur. Türk milleti üzerinde kâbus bulunduramaz."

Atatürk bu sözleriyle Cumhuriyet idaresinin tamamlanması için öncelikle "ordunun ve din işlerinin siyasetten ayrılması" gerektiğini belirtmiştir. ünkü o sırada mecliste milletvekili olan yüksek rütbeli komutanlar aynı zamanda orduda birer birliğin başında görevlidir. Ayrıca hükümette bir Genelkurmay Bakanlığı vardır. Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılmasına gelince, o sırada Ankara'da hükümette Şeriat (Din) ve Vakıflar Bakanlığı, İstanbul'da ise din ve dünya işlerini birlikte yürüten halife vardır. Atatürk konuşmasında eğitim ve öğretimin birleştirilmesi ve "milli eğitimin" ülke geneline yayılması gerektiğini de belirtmiştir. ünkü o sırada eğitim öğretim bölünmüş, parçalanmış durumdadır ve milli değildir. Yabancı okullar, azınlık okulları, misyoner okulları, mektep ve medreseler birbirinden farklı nesiller yetiştirmektedir. Atatürk, Cumhuriyeti tamamlamak için yapılması gerekenleri sayarken hukuk konusuna da değinmiştir. Bir an önce eski, çağdışı hukuk sisteminin yerine çağdaş hukuk sisteminin ve medeni kanunun benimsenmesi gerektiğini belirtmiştir. ünkü o sırada Şeriat Bakanlığı, şeriat hukuku ve şeriat mahkemeleri vardır. Henüz çağdaş medeni kanun da yoktur.

Atatürk'ün 1 Mart 1924 tarihli bu meclis konuşması, Devrim Kanunları'nın habercisi ve laik Cumhuriyet'in yol haritası gibidir.

Atatürk'ün, bu konuşmasının en dikkat çekici yönlerinden biri, "ordunun ve siyasetin birbirinden ayrılmasını" yani laikliğin gerekçesini açıklarken "İslam dinini de yüzyıllardan beri alışılmış olduğu üzere, bir siyaset aracı olmak durumundan çıkarmayı" gerekli gördüklerini belirtmesidir.

DİN İŞLERİ VE VAKIFLAR VE GENELKURMAY BAKANLIKLARININ KALDIRILMASI: (KANUN NO: 429)

Siirt Milletvekili Halil Hulki Efendi ile 50 arkadaşı, "Şeriye ve Evkaf ve Erkan-ı Harbiye Umumiye Vekâletlerinin" (Din İşleri ve Vakıflar ve Genelkurmay Bakanlıklarının) kaldırılması için bir kanun teklifi sundular.

Kanun teklifinin gerekçesi şöyleydi: "Din ve ordunun siyasetle ilgilenmesi birçok kötülükler doğurur. Bu gerçek, bütün uygar ulusalar ve hükümetlerce bir temel ilke olarak kabul edilmiştir. Bu bakımdan yeni bir hayatın varlığını sağlamak görevini üzerine almış olan Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi kuruluşlarında zaten ifadesini bulmuş olan Din İşleri ve Vakıflar Bakanlığı ile Genelkurmay Bakanlığı'nın bulunması doğru olmaz. Din işleri ve Vakıflar Bakanlığı kaldırılınca da bütün vakıfların millete geçmesi ve ona göre de idare edilmesi doğal bir sonuçtur..."

Açıkça görüldüğü gibi "din ve ordunun siyasetle ilgilenmesinin birçok sakıncalar doğurduğu" ileri sürülerek din ve orduyu siyasetten ayırmak gerektiği belirtilmişti.

TBMM, 3 Mart 1924'te "Din İşleri ve Vakıflar ve Genelkurmay Bakanlıklarının Kaldırılmasına Dair Kanun"u kabul etti. (Kanun no: 429) Bu kanunla "Din İşleri ve Vakıflar Bakanlığı" ile "Genelkurmay Bakanlığı" kapatılmış (md. 2 ve 8), onların yerine Diyanet İşleri Başkanlığı (md.1), Vakıflar Genel Müdürlüğü (md. 7) ve Genelkurmay Başkanlığı (md. 9) kurulmuştu.

3 Mart 1924'te Şeriye Vekaleti (Din İşleri Bakanlığı) kapatılmıştı, ama Şeriye Mahkemeleri (Din kurallarıyla yargılama yapan mahkemeler) ve Yargıtay'daki Şeriye Dairesi duruyordu. TBMM, 8 Nisan 1924 tarihli ve 469 numaralı "Şeriye Mahkemelerinin Kaldırılmasına Dair Kanun"u kabul etti. Böylece Şeriye Mahkemeleri kapatıldı. Türk hukuk sistemi laikleşmeye başladı.

ÖĞRETİMİN BİRLEŞTİRİLMESİ: (KANUN NO: 430)

Manisa Milletvekili Vasıf (ınar) Bey ve 50 arkadaşının teklifiyle TBMM'de "Tevhid-i Tedrisat Kanunu" görüşülmeye başlandı. Kanunun gerekçesi şöyleydi: "Bir devletin kültür ve genel milli eğitim siyasetinde milletin düşünce ve duygu bakımından birliğini sağlamak için öğretim birliği en doğru, en bilimsel ve en çağdaş ve her yerde yararları ve güzellikleri görülmüş bir ilkedir."

"1939 Gülhane Hattı Hümayun'undan sonra açılan Tanzimatı Hayriye döneminde yıkılmış Osmanlı Saltanatı öğretim birliğine başlamak istemiş ise de bunda başarılı olamamış ve aksine bu konuda bir ikilik bile meydana gelmiştir. Bu ikilik, eğitim ve öğretim birliği görüşünden birçok zararlı sonuçlar doğurdu. Bir millet fertleri ancak bir eğitim görebilir. İki türlü eğitim bir memlekette iki türlü insan yetiştirir. Bu ise duygu ve düşünce birliğini ve dayanışma amaçlarını tümüyle yok eder."