2026 3. eyrek işgücü piyasası rakamlarını merakla bekliyordum; İstihdamda düşüşe rağmen iş arayan sayısı azaldığından işsizlik oranında düşüş ve işgücünde daralma devam edecek miydi Geçen perşembe açıklanan rakamlar önceki çeyreğe kıyasla istihdamda 62 binlik sınırlı bir azalma olduğunu buna karşılık işsiz sayısı 46 bin arttığından işsizlik oranının 0,1 puanlık artışla yüzde 8,1'e yükseldiğini gösterdi. İşgücü piyasasının daralmaya başladığı 2024'ün 4. çeyreğinde işsizlik oranı yüzde 8,6'dı 2026 2. eyrekte yüzde 8'e kadar düşmüştü. Ancak bu kez istihdam iş arayan sayısındaki artıştan daha fazla azaldığından işgücü 32 milyon 321 binden 35 milyon 304 bine geriledi. 2024'ün 4. çeyreğinde 35 milyon 771 bindi. Kayıp iki yılda 450 bin. Pandemi ya da milli geliri büyük ölçüde azaltan şiddetli ekonomik kriz zamanlarında böyle daralmalar yaşanmıştır ancak bu türden bir şokun yaşanmadığı bir zamanda işgücünde daralma hiç normal değildir. Dahası çalışabilir nüfusun arttığı kadınların da iş yaşamına henüz yeterince katılmadığı bir ülke için endişe verici bir gelişmedir. 31 Ağustos'ta yayınlanan "Türkiye işgücü piyasası son 1,5 yılda önemli ölçüde daraldı" başlıklı yazımda bu sorunu ele almıştım ama sorunun önemi nedeniyle üç ay sonra yeniden bir durum tespiti yapmakta yarar görüyorum.
İstihdam kaybeden iki sektör: tarım ve sanayiSon iki yılda toplam istihdam 32 milyon 696 binden 32 milyon 434 bine indi. Toplam kayıp 262 bin. 188 bini kadın 74 bini erkek. Kadın istihdamında göreli kayıp erkeklere kıyasla çok daha yüksek: yüzde 1,7'ye yüzde 0,3. 15- 24 yaş istihdam oranları kadınlarda kaybın bir kısmının genç kesimde yaşandığını gösteriyor. Genç kadın istihdam oranı yüzde 27'den 25,9'a gerilerken genç erkek istihdam oranı yüzde 52,3'ten 53'e yükselmiş.
Kayıplar iki sektörle sınırlı. Tarımda kayıp 400 bin. Kayıp oranı yüzde 8,3. Tarımda istihdam yapısal olarak azalıyor ama iki yıl için bu fazlasıyla yüksek bir oran. Tarımda büyük bir verimlilik atılımının yaşandığına dair de herhangi bir emare yok. Bazı ürünlerde tarla fiyatlarının maliyetleri kurtarmayan seviyelere geldiğini biliyoruz. Bu durum tarımndan kopuşları hızlandırmış olabilir.
İstihdam kaybeden diğer sektör sanayi. alışan sayısı 6 milyon 812 binden 6 milyon 257 bine gerilemiş durumda. Kayıp 555 bin (yüzde 8,1). Bu büyük kaybın sanayi üretimde yaşanmakta olan durgunluğun sonucu olduğu şüphe götürmez. Bununla birlikte sanayide bir dönüşüm yaşandığı, rekabet gücünü kaybeden hazır giyim gibi kesimler büyük miktarda iştiham kaybettiğinden emek verimliliğinin ortalamada artıyor olması da gözden kaçırılamamalıdır İnşaatta ve hizmetlerde istihdam son döneme kadar artıştaydı. Ancak inşaata artışın durduğunu, hizmetlerde ise son derece yavaşladığını not etmek isterim.
İstihdamla birlikte iş arayan sayısı da azalıyorİki yıl önce iş arayan sayısı 3 milyon 76 bindi. Bunların1 milyon 437 bini kadın 1 milyon 679 bini de erkekti. 2026 3. eyrekte bu rakamlar sırasıyla 2 milyon 870 bine, 1 milyon 280 bine ve 1 milyon 589 bine düştü. İşsiz sayısında azalma erkeklerde 90 bin iken kadınlarda 157 bin oldu. İş kayıpları yaşanırken iş arayan sayısının azalması şoklar dışında büyük ölçüde. İşini kaybedenlerin ya da eğitimini bitirenlerin bir kısmının çalışmak istediği halde iş bulamayacağını ya da kabul edebileceği bir ücreti alamayacağını düşünerek iş aramaktan vazgeçmesiyle açıklanabilir. Nitekim potansiyel işgücü (çalışmayı arzuladığı halde iş aramayanlar) son iki yılda kadınlarda 381 bin erkeklerde 126 bin artmış durumda. Bu vesileyle potansiyel işgücünü dikkate alan genişletilmiş işsizlik oranının son iki yılda kadınlarda yüzde 19,4'ten 20,2'ye erkeklerde yüzde 13,7'den 14'e yükseldiğini belirteyim.

20