İşgücü piyasası daralma devam ediyor

2026 3. eyrek işgücü piyasası rakamlarını merakla bekliyordum; İstihdamda düşüşe rağmen iş arayan sayısı azaldığından işsizlik oranında düşüş ve işgücünde daralma devam edecek miydi Geçen perşembe açıklanan ra­kamlar önceki çeyreğe kıyasla istihdamda 62 binlik sınırlı bir azalma olduğunu buna karşı­lık işsiz sayısı 46 bin arttığından işsizlik oranı­nın 0,1 puanlık artışla yüzde 8,1'e yükseldiğini gösterdi. İşgücü piyasasının daralmaya başla­dığı 2024'ün 4. çeyreğinde işsizlik oranı yüz­de 8,6'dı 2026 2. eyrekte yüzde 8'e kadar düş­müştü. Ancak bu kez istihdam iş arayan sayı­sındaki artıştan daha fazla azaldığından işgücü 32 milyon 321 binden 35 milyon 304 bine geri­ledi. 2024'ün 4. çeyreğinde 35 milyon 771 bin­di. Kayıp iki yılda 450 bin. Pandemi ya da milli geliri büyük ölçüde azaltan şiddetli ekonomik kriz zamanlarında böyle daralmalar yaşanmış­tır ancak bu türden bir şokun yaşanmadığı bir zamanda işgücünde daralma hiç normal değil­dir. Dahası çalışabilir nüfusun arttığı kadınla­rın da iş yaşamına henüz yeterince katılmadı­ğı bir ülke için endişe verici bir gelişmedir. 31 Ağustos'ta yayınlanan "Türkiye işgücü piyasa­sı son 1,5 yılda önemli ölçüde daraldı" başlıklı yazımda bu sorunu ele almıştım ama sorunun önemi nedeniyle üç ay sonra yeniden bir du­rum tespiti yapmakta yarar görüyorum.

İstihdam kaybeden iki sektör: tarım ve sanayi

Son iki yılda toplam istihdam 32 milyon 696 binden 32 milyon 434 bine indi. Toplam ka­yıp 262 bin. 188 bini kadın 74 bini erkek. Ka­dın istihdamında göreli kayıp erkeklere kıyas­la çok daha yüksek: yüzde 1,7'ye yüzde 0,3. 15- 24 yaş istihdam oranları kadınlarda kaybın bir kısmının genç kesimde yaşandığını gösteriyor. Genç kadın istihdam oranı yüzde 27'den 25,9'a gerilerken genç erkek istihdam oranı yüzde 52,3'ten 53'e yükselmiş.

Kayıplar iki sektörle sınırlı. Tarımda kayıp 400 bin. Kayıp oranı yüzde 8,3. Tarımda istih­dam yapısal olarak azalıyor ama iki yıl için bu fazlasıyla yüksek bir oran. Tarımda büyük bir verimlilik atılımının yaşandığına dair de her­hangi bir emare yok. Bazı ürünlerde tarla fi­yatlarının maliyetleri kurtarmayan seviyelere geldiğini biliyoruz. Bu durum tarımndan ko­puşları hızlandırmış olabilir.

İstihdam kaybeden diğer sektör sanayi. a­lışan sayısı 6 milyon 812 binden 6 milyon 257 bine gerilemiş durumda. Kayıp 555 bin (yüzde 8,1). Bu büyük kaybın sanayi üretimde yaşan­makta olan durgunluğun sonucu olduğu şüphe götürmez. Bununla birlikte sanayide bir dönü­şüm yaşandığı, rekabet gücünü kaybeden hazır giyim gibi kesimler büyük miktarda iştiham kaybettiğinden emek verimliliğinin ortalama­da artıyor olması da gözden kaçırılamamalıdır İnşaatta ve hizmetlerde istihdam son döneme kadar artıştaydı. Ancak inşaata artışın durdu­ğunu, hizmetlerde ise son derece yavaşladığını not etmek isterim.

İstihdamla birlikte iş arayan sayısı da azalıyor

İki yıl önce iş arayan sayısı 3 milyon 76 bin­di. Bunların1 milyon 437 bini kadın 1 milyon 679 bini de erkekti. 2026 3. eyrekte bu ra­kamlar sırasıyla 2 milyon 870 bine, 1 milyon 280 bine ve 1 milyon 589 bine düştü. İşsiz sayı­sında azalma erkeklerde 90 bin iken kadınlar­da 157 bin oldu. İş kayıpları yaşanırken iş ara­yan sayısının azalması şoklar dışında büyük ölçüde. İşini kaybedenlerin ya da eğitimini bi­tirenlerin bir kısmının çalışmak istediği halde iş bulamayacağını ya da kabul edebileceği bir ücreti alamayacağını düşünerek iş aramaktan vazgeçmesiyle açıklanabilir. Nitekim potansi­yel işgücü (çalışmayı arzuladığı halde iş ara­mayanlar) son iki yılda kadınlarda 381 bin er­keklerde 126 bin artmış durumda. Bu vesileyle potansiyel işgücünü dikkate alan genişletilmiş işsizlik oranının son iki yılda kadınlarda yüzde 19,4'ten 20,2'ye erkeklerde yüzde 13,7'den 14'e yükseldiğini belirteyim.