18 Yazı, Pakistan'daki barış görüşmelerinin sonuçsuz kalmasının İran Savaşı'nı uzatacağını ve bunun savaşan taraflara doğrudan günde 1.5-3 milyar dolar, dünya ekonomisine ise günde 3-6 milyar dolar faturası olacağını iddia ediyor. Bu iddiayı petrol, doğalgaz, navlun ve gıda fiyatlarındaki kayıtlı artışlarla destekliyor ve gelişmekte olan ülkelerin para, borç ve istikrar krizlerine sürükleneceğini belirtiyor. Ancak bu tür makro tahminlerin, savaşın gerçek etkisini kapsamlı olarak ortaya koymaktan çok belirli çıktıları önceden belirlenmiş kalıplara sığdırmadığı söylenebilir mi?
PAKİSTAN'daki barış görüşmelerinin sonuçsuz kalması İran Savaşı'nın uzama riski anlamına geliyor.
Dünya diken üstünde, piyasalar tedirgin. Savaşın uzamasının iki ayrı faturası olacak.
SAVAŞAN TARAFLARA DOĞRUDAN GÜNLÜK FATURA: Yaklaşık 1.5-3 milyar dolar/gün.
ABD/İsrail tarafının operasyon ve hava savunma harcamalarını, İran'ın askeri harcamalarını, doğrudan enerji/altyapı kayıplarını ve savaş alanı hasarını kapsayan kabaca faturanın günlük 1.5-3 milyar bandında seyrettiği hesaplanıyor. Kamuya yansıyan değerlendirmelerde, ABD'nin bu savaşta harcadığı kaynakların tek başına günde 1 milyar doların üzerinde bir tempoya ulaştığı belirtilmişti. Hatırlarsanız Reuters, ilk dört haftada 850'den fazla Tomahawk kullanıldığını açıklamıştı.
DÜNYA GENELİNE EK GÜNLÜK FATURA: Yaklaşık 3 ila 6 milyar dolar/gün;
Savaş Hürmüz Boğazı'na kilitlendi. Savaş öncesi açık olan harıl harıl gemilerin geçtiği boğaz savaş sırasında kapandı. Geleceği ise meçhul. Boğaz kapalı kalırsa savaşın dünyaya faturasının kabaca 6-10 milyar dolar/gün bandına çıkması bekleniyor.
Haberin DevamıBu rakam; petrol fiyatının artışını, LNG şokunu, tanker/navlun/sigorta yükünü, hava kargo maliyetini, gübre-gıda etkisini ve büyüme kaybının günlük karşılığını kapsıyor. Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, savaşın uzaması senaryosunda küresel büyümenin 1 puana kadar gidebilecek kayıp uyarısı yapmıştı. Dünya Bankası verisine göre dünya ekonomisinin büyüklüğü 2024'te 110.98 trilyon dolardı. Bu rakam üzerinden gidersek yalnızca makro büyüme kanalından yılda yaklaşık 1.11 trilyon dolar yani günde yaklaşık 3 milyar dolar üretim kaybı oluşacak demektir. Daha ılımlı senaryodaki 0.3-0.4 puanlık kayıp ise günde yaklaşık 0.9-1.2 milyar dolara denk geliyor. Bunun, enerji ve taşımacılık şokları hariç, sadece büyüme etkisi olduğunu hatırlatmamda fayda var.
PETROL ENDİŞESİ
Savaşın uzaması en ağır hasarı kuşkusuz petrole verecek. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol savaşın küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük arz şokunu yarattığını; Hürmüz'den geçen ham petrol ve ürün akışının savaş öncesi yaklaşık 20 milyon varil/gün düzeyinden neredeyse durma noktasına geldiğini, Körfez üreticilerinin toplam üretimi en az 10 milyon varil/gün kıstığını ve Brent'in rapor tarihinde ay içinde yaklaşık 20 dolar/varil yükseldiğini belirtmişti.
Haberin DevamıDünya genelinde günde 100 milyon varil petrol tüketiliyor. Bu durumda petrol fiyatında savaş nedeniyle oluşan ve kalıcı hale gelen 20 dolarlık ek prim, küresel ekonomi için yaklaşık 2 milyar dolar/gün ek enerji faturası anlamına geliyor. Fiyat farkı 30 dolara çıkarsa bu yük 3 milyar dolar/gün düzeyine çıkacak. Bunu bir yerde tüketici ülkelerden üretici ülkelere servet transferi olarak da görebiliriz. Kuşkusuz savaşın uzamasının kazananları da olacak.
DOĞALGAZ SIKINTISI
Reuters'a göre bazı fiziki kargolarda fiyatlar 150 dolar/varile dayandı; Avrupa jet yakıtı 226.40 dolar/varil, dizel ise 203.59 dolar/varil seviyelerine çıktı. Yani rafineri ve taşımacılık zincirinin günlük maliyeti katlanıyor. Doğalgaz ve LNG tarafında tablo daha da kırılgan. Reuters, LNG fiyatlarının savaşın başlamasından bu yana geçen haftaya kadar yüzde 80'den fazla arttığını; Hürmüz'ün normalde küresel LNG akışının yaklaşık beşte birini taşıdığını yazmıştı. Bu noktada başta Katar olmak üzere bazı ülkelerin İran saldırılarıyla kaybettiği rafinerilerini de hesaba katmak lazım. Barış halinde bile bu rafinerilerin devreye girmesi yıllar alacak.