Önceki yazılarla birlikte okunmasını tavsiye ederek kaldığımız yerden devam...
Asıl mesele, sermayenin bilimsel ve teknolojik ilerlemeyi destekleyerek toplumların üretim kapasitesini artırması ile bilimsel ve teknolojik imkânları yalnızca dar bir ekonomik çıkar çevresinin yararına kullanması arasındaki farkta ortaya çıkmakta.
Bu ayrım, yirmi birinci yüzyılda yapay zekâ, otomasyon, robotik, dijital finans ve ileri üretim teknolojilerinin yaygınlaştığı günümüzde daha da önemli hâle gelmiştir.
Çünkü...
İnsanlığın sahip olduğu bilimsel kapasite büyüdükçe...
Üretimden elde edilen zenginliğin nasıl paylaşılacağı ve teknolojik ilerlemenin hangi ahlaki ilkeler doğrultusunda yönetileceği soruları da ekonomik tartışmaların merkezine yerleşmektedir.
***
Kapitalizmin Eleştirisi ve Sosyal Devletin Doğuşu
On dokuzuncu yüzyılda sanayileşmenin hızlanması, işçi sınıfının büyümesi ve çalışma koşullarındaki ağır sorunların görünür hâle gelmesi, kapitalist üretim sisteminin toplumsal sonuçlarına yönelik eleştirileri güçlendirmiştir.
Karl Marx'ın düşüncesi, kapitalist üretim ilişkilerinin, sınıfsal eşitsizliklerin ve artı değer mekanizmasının eleştirel biçimde incelenmesinde belirleyici bir yer edinmiş ve sosyalist hareketlerin düşünsel gelişimini önemli ölçüde etkilemiştir. Sosyalist düşünce, kapitalizmin yalnızca üretim kapasitesini ve sermaye birikimini değil, aynı zamanda mülkiyet ilişkilerini, emeğin konumunu ve ekonomik gücün toplum içindeki dağılımını da sorgulamıştır. Bu eleştiriler, özellikle işçi haklarının tanınması, sendikaların güçlenmesi, çalışma sürelerinin düzenlenmesi, sosyal güvenlik sistemlerinin kurulması ve devletin ekonomik hayattaki sorumluluklarının genişlemesi bakımından tarihsel sonuçlar doğurmuştur.
Avrupa'da sosyal devletin gelişmesini yalnızca sosyalizmin kapitalizm üzerinde kurduğu baskıyla açıklamak yeterli olmasa da sosyalist hareketlerin, işçi mücadelelerinin ve örgütlü toplumsal taleplerin bu dönüşümde önemli bir rol oynadığı açıktır.
Kapitalist ekonomilerin istikrarını koruma ihtiyacı, demokratik siyasetin genişleyen talepleri ve sosyal eşitsizliklerin doğurduğu gerilimler, birçok Avrupa ülkesinde piyasa ekonomisi ile kamusal sosyal sorumluluk arasında yeni bir denge kurulmasına katkı sağlamıştır. Böylece devlet, yalnızca mülkiyet haklarını koruyan, güvenliği sağlayan ve sözleşmelerin uygulanmasını temin eden bir kurum olmaktan çıkarak eğitim, sağlık, sosyal güvenlik ve çalışma hayatı gibi alanlarda daha etkin sorumluluklar üstlenmiştir.

12