Şubat 1945'te Kırım'ın Yalta kentinde kurulan masa, İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda yeni paylaşım düzenini mühürlemişti. Yükselen iki süper güç, ABD ve Sovyetler Birliği, masada olmayan milletlerin kaderini ve Avrupa haritasını aralarında parsellemişti. İmparatorluk güneşinin battığını gören Winston Churchill ise kıtayı bu iki gücün kıskacından korumak için o masada kalmaya çabalamıştı.
Seksen bir yıl sonra, 19 Kasım 2026'da Çin'in Şenzen kentindeki Kylin Villa'da kurulan yuvarlak masa bu hafızayı canlandırdı. 33. APEC Zirvesi marjında Şi Cinping, Donald Trump ve Vladimir Putin tarihte ilk kez resmi bir üçlü zirvede buluştu. Üstelik 1945'ten çarpıcı bir farkla: Yalta'da Churchill'in ısrarıyla masanın ucundan tutan Avrupa, Şenzen'de tamamen dışarıdaydı. Ne Londra ne Paris ne de Brüksel o odadaydı.
Yeni Yalta mı, Rakiplerin Zorunlu Masası mı
Dünyadaki nükleer başlıkların yaklaşık yüzde doksanını elinde tutan üç liderin Ukrayna, Avrupa, İran ve Tayvan'ın yokluğunda küresel istikrarı konuşması "Yalta 2.0" benzetmesini getirdi. Zelenski'nin zirve öncesi "ikinci bir Yalta olmasın" uyarısı masada olmayanların kadim endişesini özetliyordu. Trump "gerçekten tarih yazıyoruz" derken, Şi büyük güçler arası etkileşimi "tercih değil, zorunluluk" diye niteledi; Putin ise uluslararası güvenlikte ortak sorumluluğu hatırlattı.
Manşetlerin ötesinde Şenzen'in yeni bir Yalta olmadığı açık. 1945'te ortak bir düşmanı yenmiş müttefikler sekiz gün harita pazarlığı yapmıştı. Şenzen'de bir buçuk saat yan yana oturanlar ise ticaretten çip teknolojisine, yapay zekâdan bölgesel nüfuza kadar bilek güreşi tutan stratejik rakiplerdi.
Rus iktisatçı Vladislav Inozemtsev, Al Jazeera'de "Yeni Yalta söyleminin gerçeklikten çok temenni" olduğunu savunuyor. Ona göre ABD ve Çin teknoloji yarışında iki kutuplu bir denkleme ilerlerken, geride kalan Rusya eski süper güç itibarını arıyor. Atlantik Konseyi Başkanı Frederick Kempe de zirveyi yeni bir düzenin doğuşu değil, İkinci Dünya Savaşı sonrası ABD öncülüğünde kurulan düzenin çözülüşü olarak okuyor. Zira Şenzen'in başarısı paylaşılan nüfuzla değil, önlenen çatışmalarla ölçülebilir.
Dört Maddelik Bildiri
Zirve sonunda ortak basın toplantısı yapılmadı. En küçük başarıyı bile ballandıra ballandıra anlatıp şova dönüştüren Trump, hiçbir açıklama yapmadan ülkesine döndü; kameraların karşısına yalnızca Putin geçti. Geriye üç başkentin yayınladığı dört maddelik "Barışa Yönelik Devlet Başkanları Deklarasyonu" kaldı. Metinde BM reformu, rafine petrol tedarikinin artırılması, nükleer savaşın kazanılamayacağı ilkesi ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne sert bir uyarı yer aldı. The Guardian'ın dikkat çektiği üzere, devlet yetkililerinin dokunulmazlığı vurgusu ile Trump'ın mahkemeyi "kontrolden çıkmış" diye nitelemesi, savaş suçlarıyla itham edilen Putin'e güçlü bir "diplomatik kalkan"sundu.
Bildiride asıl dikkat çeken ise sustukları konular oldu. Ne Ukrayna savaşına, ne ABD'nin saplandığı İran çatışmasına ne de Şubat 2026'da süresi dolan nükleer anlaşmaya dair tek kelime var. Yine de siyasi kazananlar net: Trump'ı havalimanında karşılayıp iki lideri evinde buluşturan Şi Cinping, Pekin'in diplomatik merkez rolünü pekiştirdi ve hiçbir nükleer kısıtlamanın altına girmedi. Putin ise Batı'nın tecridini kırıp, Washington ve Pekin'le eşit kareye girmenin ve Trump'tan "dostum" hitabını duymanın ödülünü aldı.
Avrupa'nın Yalnızlığı, Arap Dünyasının Gerçekçiliği
Şenzen fotoğrafı Atlantik'in doğusunda derin bir tedirginlik yaptı. İngiliz The Independent, başyazısında zirveyi "Avrupa'ya gönderilmiş küçük düşürücü bir mesaj"

6