Gençliğimizde anlatılan, hafızalarımıza kazınan bir hikâye vardı. Belki birçoğumuz dinlemişizdir. Bugün yeniden hatırlamakta fayda var.

Kasabanın birinde çok zengin bir tüccar yaşarmış. Ölümünün yaklaştığını hissedince vasiyetini açıklamış; "benimle mezara bir gece kalmayı kabul eden kişiye servetimin yarısını bırakacağım."

Akrabaları, çoluğu çocuğu bu servetin yarısını almak için böyle bir riski göze alamamış. Fakat kasabanın en ücra köşesinde yaşayan, dünyada bir ipi ve bir küfesi dışında hiçbir şeyi olmayan bir hamal, bu teklifi kabul etmiş.

Tüccar öldüğünde hamalı da onunla birlikte mezara koymuşlar.

Hamal kendi kendine düşünüyormuş; "zaten kaybedecek neyim var Bir ipim, bir küfem var. Bu geceyi atlatırsam kasabanın sayılı zenginlerinden biri olacağım."

Derken mezarda bir hareketlilik başlamış. Gelen melekler kendi aralarında konuşmuşlar; "bu ölü olan zaten bizim. Onun hesabını istediğimiz zaman görürüz. Önce şu canlı olandan başlayalım."

Ve hamala sormaya başlamışlar; "ey falancanın oğlu! Küfenin ipini nereden buldun Satın mı aldın Kaç para verdin Kimden aldın Parasını tam ödedin mi Aldığın kişiyi aldattın mı"

Hamal bir soruya cevap vermeye çalışırken arkasından başka bir soru gelmiş. Bir ipin hesabını vermek bile saatler sürmüş.

Sabah olduğunda tüccarın yakınları mezarı açmışlar. Hamalı çıkardıklarında ona servetin yarısını alacağını hatırlatmışlar.

Hamal ise korku içinde şöyle demiş; "lanet olsun böyle servete! İstemiyorum! Bütün mal mülk sizin olsun. Ben bir ipin hesabını sabaha kadar veremedim. Bu kadar servetin hesabını kıyamete kadar veremem herhalde!"

Hikâyenin sonunda hepimize aynı öğüt verilirdi:

Ne kadar seversen sev, bir gün ayrılacaksın. Ne kadar toplarsan topla, bir gün bırakacaksın. Ne kadar yaşarsan yaşa, bir gün öleceksin. Ne yaparsan yap, bir gün hesabını vereceksin.

Bu hikâyeyi çocukluğumuzda, gençliğimizde sıkça dinledik. Bize yalnızca ölümden sonrasını değil, yaşarken nasıl insan olmamız gerektiğini de anlatırdı. Kazancın helal olmasını, kul hakkına girmemeyi, başkasının lokmasına göz dikmemeyi, makamın ve servetin bir imtihan olduğunu öğretirdi.

Peki, ne oldu da bu hikâyelerle büyüyen bir neslin bir kısmı, güce ve iktidara ulaştığında ipin ucunu kaçırdı

Bugün dönüp etrafımıza baktığımızda insanın aklına bazı sorular geliyor.

Bir zamanlar dünyalığın geçiciliğini anlatanlar, bugün dünyalığın en büyük takipçileri hâline nasıl geldi

Bir zamanlar haram lokmadan sakındıranlar, bugün servetin nasıl elde edildiğini sorgulamayı neden bıraktı

Bir zamanlar kul hakkından korkmayı öğütleyenler, güç ve makam sahibi olduklarında kendilerine yöneltilen hesap sorularından neden rahatsız oluyor

Bir şirketin değer kazanması, bir yatırımcının doğru öngörüyle para kazanması ekonominin doğal parçasıdır. Fakat manipülasyon, bilgi eşitsizliğini kötüye kullanma, kayırmacılık, kamu imkânlarından özel menfaat sağlama ve haksız kazanç başka bir şeydir.

İşte tam da burada o eski hamalın ipi yeniden karşımıza çıkıyor.

ünkü mesele yalnızca paranın miktarı değil, paranın hikâyesidir. Bir servetin arkasında hangi emek, hangi risk, hangi hak, hangi ayrıcalık ve hangi ilişki vardır

Bir ülkede servetin kaynağı sorgulanamıyorsa, zenginlik ile güç arasındaki ilişki şeffaf biçimde denetlenemiyorsa, orada yalnızca ekonomik değil, ahlaki bir sorun da büyüyor demektir.

Özellikle kamu gücünü kullananların, siyasi makamlarda bulunanların ve devlet imkânlarıyla temas edenlerin sorumluluğu daha ağırdır.

ünkü kamu makamı şahsi servet edinme aracı değildir.

Bir siyasetçinin yakını olmak, bir bürokratla tanışmak, iktidara yakın durmak veya doğru zamanda doğru kapıyı çalmak; başkalarının hakkını ortadan kaldıran bir ayrıcalığa dönüşmemelidir.

Bir de şu soruyu sormak gerekir; bir insanın serveti büyürken toplumun refahı da büyüyor mu, yoksa toplumun ortak imkânları belli çevrelerin zenginleşmesine mi hizmet ediyor

İslam düşüncesinde zenginlik tek başına bir üstünlük ölçüsü değildir. Mal, insanın sahip olduğu bir imkân olduğu kadar sorumluluğunu da taşıdığı bir emanettir.

Kur'an-ı Kerim'in Bakara suresi 188. ayetinde, insanların mallarının haksız yollarla yenmemesi ve bu amaçla yöneticilere, hâkimlere başvurularak başkalarının haklarının gasp edilmemesi açıkça emredilir.

Nisâ suresi 29. ayet ise karşılıklı rızaya dayanan ticareti meşru kabul ederken, haksız kazanç yollarını yasaklar.

Dikkat çekici olan şudur; bu ayetler yalnızca sıradan insanlar arasındaki alışverişi değil, gücü ve yetkiyi kullanarak başkasının malına ulaşma tehlikesini de gündeme getirir.

Hz. Peygamber'in (s.a.v) kamu görevlilerinin görevleri nedeniyle elde ettikleri hediyeler konusunda gösterdiği hassasiyet de bu ahlakın önemli bir örneğidir. Bir görevin sağladığı imkânla kişisel menfaat elde etmek, sıradan bir hediyeleşme gibi görülemez.

İslam tarihinin büyük düşünürlerinden İmam Gazâlî, İhyâü Ulûmi'd-Dîn eserinde helal kazanç, kul hakkı ve malın ahlaki sorumluluğu üzerinde önemle durur. Onun yaklaşımında mesele yalnızca malın nasıl kazanıldığı değil, insanın o mal karşısında nasıl bir ahlak geliştirdiğidir.