Türk mü, Türkiyeli mi

Bir kelime tartışmasından çok daha fazlası: Milletin adı, kimliği ve geleceği

"Türk mü, Türkiyeli mi" tartışması, basit bir kavram veya hitap tercihi değildir. ünkü bir millete verilen isim, ortak tarihin, ortak ha­fızanın, kültürün, aidiyetin ve gelecek idealinin de ifadesidir.

Atatürk'ün millet anlayışı: Irk değil, ortak kader

Atatürk, "Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türki­ye halkına Türk milleti denir" tanımıyla Türkiye halkını esas almış, fakat bu halkın oluşturduğu or­tak siyasi ve toplumsal kimliği "Türk milleti" ola­rak tanımlamıştır.

Atatürk için Türk kimliği, farklı kökenlerden gelen insanları ortak bir siyasi millet kimliği içe­risinde buluşturan cumhuriyetçi bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım bugün yürürlükte olan Anayasamız­da "Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk'tür" şeklinde karşılık bulmuştur.

Türkiyelilik: Coğrafi bir tanım mı, yeni bir millet tanımı mı

Türkiyelilik kavramını savunanların üzerinde durduğu temel mesele, Türkiye'de yaşayan fark­lı etnik ve kültürel toplulukların ortak bir aidiyet altında buluşmasıdır. Bu düşüncenin eşit vatan­daşlık, toplumsal barış ve farklılıkların tanınması gibi gerekçeleri vardır.

Burada önemli bir kavramsal ayrım bulun­maktadır. Türkiye'de yaşamak, Türkiye Cum­huriyeti vatandaşı olmak ve Türk milletine mensup olmak aynı düzlemde ele alınması ge­reken kavramlar değildir. Türkiye coğrafi bir isimdir. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı hu­kuki bir statüdür. Türk milleti ise tarihsel, kül­türel ve siyasal bir kimliği ifade eder.

Bu kavramların birbirini tamamlaması müm­kündür. Fakat Türk milletinin yerine Türkiyeli­lik kavramının konulması önerildiğinde tartışma başka bir boyuta taşınmaktadır. ünkü Türkiyeli­lik ifadesinin Türk milletinin tarihsel ve anayasal kimliğinin yerine geçirilmesi, Cumhuriyet'in ku­ruluşuyla oluşturulan ortak kimliğin yeniden ta­nımlanması anlamına gelir.

Eşit vatandaşlık derken neyi kastediyorlar

Türkiyelilik kavramını savunanların eşit va­tandaşlık talebinin ilk unsurunu "etnik kimlik­ten bağımsız vatandaşlık" oluşturuyor. Onlara göre bir insanın Kürt, Türk, Arap, erkez veya Laz kökenli olması, devlet karşısındaki huku­ki statüsünü etkilememelidir. Sözü uzatmadan cevap verelim: "Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkına Türk milleti denir" kavramının kapsayıcılığı bu talebi boşa çıkarıyor.

İkincisi, farklı etnik ve kültürel toplulukların kendi dillerini, kültürlerini ve geleneklerini ya­şatabilmesi. Bugün Türkiye'de herkes kendi dili­ni kullanabiliyor. Ancak anadilinde eğitim, ana­dilin kamusal alanda kullanılması vatandaşlar arasında ortak bir iletişim zeminini olumsuz etki­leyecek ve toplumsal dayanışmayı zayıflatacaktır. Baktığınızda 2000'li yıllardan itibaren yapılan ya­sal reformlarla seçmeli dil öğretimi, kamu yayın­cılığı ve yargıda savunma gibi alanlarda belirli es­neklikler tanıyan bir yapı mevcuttur. Geçen hafta bir düğüne katıldım. Erkek tarafı Kürt, kız tarafı Türk kökenliydi. Böyle milyonlarca aile var. Ana dilde eğitim hangi taraf için geçerli olacaktır

Üçüncüsü, devletin bütün kimliklere eşit me­safede durması. Bugün Türkiye'de eğitimde, ka­muda, hukuk düzeninde farklı etnik kimliğe sahip hiçbir vatandaşımıza farklı bir uygulama mevcut değildir. Anayasanın 10. maddesi herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmek­sizin kanun önünde eşit olduğunu düzenler.