Birleşmiş Milletler'in kısa iklim zirvesi filmindeki "konuşmamız lazım" ifadesi o kadar çarpıcıydı ki, sadece o sahne için tekrar tekrar izledim. Çünkü insanlığın sessiz çığlığıdır bu istek.
O sırada, bir arkadaşım aradı, "Sanırım gittiğim psikiyatr, doğru kişi değil" dedi. Konuşmaları sonuç doğurmuyordu. Psikolojik desteğe ihtiyaç duyanların sayısı artıyor.
Aynı günlerde, "Bir Başkadır" dizisi konuşuluyor. Yaşananlara konuşmalar üzerinden anlam yüklüyor izleyici. Konuşma eyleminin başrolde olduğu dizi, psikiyatr ile danışan ilişkisi üzerinden eleştiriliyor. Psikiyatrın durağanlığı can sıkıyor, rahatsız ediyor çünkü, danışanın iç dökmelerine, beklenen tepkileri vermiyor. Diyaloğa dönüşmeyen konuşma, sinir bozar. Çünkü sağlıklı konuşmada, karşı tarafta bir etki oluşması beklenir ve cümleler duvara çarpıp yere düşmez.
BM filminin "konuşmamız lazım" sözleri zihnimde çınlarken APEC'te Şi, Putin ve Trump tarihte ilk kez bir masa etrafında buluşuyorlar. Konuşuyorlar. Dünyanın üç büyük nükleer gücü, "Nükleer savaşın önlenmesi gerektiğini" vurguluyorlar. Bilmek başkadır, duymak başka.
Türkiye, uluslararası politikasını diyalogla belirleyen, bunu savunan bir ülke ve içinde "Asya" geçen her birliğin, doğal üyesi olmak zorunda. Sayın Bahçeli haklı o yüzden.
Düne kadar, sahip olduğu güçten, kapsadığı alanın genişliğinden, özgüven ve kibirden diyaloğa tenezzül etmeyen üç devlet başkanı, bugün, masa etrafında buluşmak zorunda kalıyorlar. Çünkü biliyorlar ki, kendisinin çıkarı, diğerinin tavrına bağlı. Çin, dünyaya yayılırken savaşa enerji harcamak istemiyor. ABD, Ukrayna'dan çekildi, İran'la girdiği zoraki savaştan hasar gördüğünü biliyor. Rusya, enerjisini artık içe harcamak istiyor. Birbirlerini anlarlarsa, sorunları azalır.
"Konuşmamız lazım", karşı tarafa bir diyalog çağrısı. Sadece devletler için değil, insanlar için de öyle.
Bu yüzyılda insan, yoğunluk, yalnızlık, mesafe, güvensizlik, farkında olmamak gibi nedenlerle başkasıyla diyalog kurma becerisini yitirdi. Talepler, gerekler, şikâyetler tek yanlı konuşmalara döndü.
Diyaloğun ölümü, diyaloğa ihtiyacı artırır.
Ben söyleyeyim, sen söyle, sonra ben söyleyeyim, sonra sen söyle... Bu zincir eğlenceli, gerilimli, tartışmalı, düşündürücü, üretici, acıtıcı olabilir ama son kertede konuşabilmek, insan sıcağını hissettirir.
Yapay zekâ bir tek o hissi veremez. YZ, insanı cevaplar ancak etkileşemez, etkileşmeyi taklit eder. Cambridge'ın "insan"ı, yılın sözcüğü seçmesi ondan.
Bir parkta oturursunuz. Bir süre sonra yanınıza biri gelir, oturur. Kısa süre sonra, ikinizden biri konuşur: "Hava da serinledi." Diğerinin "Evet, öyle" demesi beklenir, devamına da bir şey eklemesini. Devamına eklenen, diyaloğu sürdürmek için gerekendir.
Gerçekten de her düzeyde, empati ve dinlemeyle konuşmak lazım. O zaman anlaşılır ki, çözülemeyecek sorun yoktur. Zira diyalog, sorun çözen, anlayış geliştiren, aracısız ve en insani yöntemdir.

2