Ekonomi tek denklemli ve eşanlı bir şekilde değerlendirilemez. Çünkü çok denklemli ve dinamiktir. "Ekonomiye Giriş" için verilen kitabi bilgiler, sebep-sonuç ilişkileri birbirine karışmış olan iktisadi hayatı daha rahat anlayabilmek için üretilmiştir. Dolayısı ile fiyatlama davranışlarına etki eden yegane unsurun arz ya da talep olduğunu iddia etmek, karar alıcı pozisyondakilerin bilgisi hakkında kuşkular doğurur. Eğer kiraları durdurmak için sürekli inşaat yapmak ve gayrimenkul adedini artırmak bir çözüm olsaydı; 1920'lerden beri yaşadığı muazzam enflasyon sebebiyle konut fiyatları ve kiraları konusunda "alarmda" olan Almanların konut stokundaki değer artış hızı yüksek olurdu. Yani mevcut konut stokuna yeni eklenenler ile beraber, değer artışı her zaman enflasyonun altında. Kimse de şikâyetçi değil. Almanya son 10 yılda 3 gibi mütevazı bir nominal büyüme oranıyla devam ediyor, önümüzdeki 5 yıl da bu şekilde seyredecek gibi gözüküyor. Yani 2021 yılında oldukça sert yükselen kiraları yavaşlatmak için konut arzını artırma yoluna gitmemişler. Gayet iyi hatırlıyorum, öncelikle kiralara fiyat tavanı koymaya kalktılar ama bu hatada çok ısrar etmediler. Tüm raporlar gösteriyor ki, amaca uygun ve ihtiyaç sahiplerine doğrudan hitap eden konut imalatı ile çözüm buldular. Konut kiraları şu an yatay şekilde seyrediyor...Bundan başka emlak yatırımcılarının en cazibeli ülkesi olan Birleşik Krallık'ta bile konut stokundaki değer artış oranı 5. Şu an kira artışları yatayda. Yani 1'in altında seyrediyor. Tekrar ediyorum eskilerin üzerine yenilerinin gelmesiyle beraber artan değer bu...Özetle, inşaatçılara her zaman para kazandıran ama vatandaşı mağdur etmeyen bir model asla ve asla konut arzını hızla artırmaktan geçmiyor. ABD konut çılgınlığında başı çekiyor ama aldığı dersler sebebiyle piyasayı nominal olarak 20'nin altında büyütmeye çalışıyor. Türkiye'de nominal büyüme en kötü yılda bile 25. Ancak Türkiye'de herkes kiraların astronomik artışından şikâyet ediyor. Aynı hatayı Rusya da yapıyor. Konut Sektörü nominal olarak 50 artmış ama kiralar yıllık 70 seviyesinde yükselmiş. Özellikle İstanbul ve Moskova astronomik kira artışlarında başı çekiyor. Türkiye'de konut fiyatları yıllık 100 artışla yola devam ediyor...Şimdi diğer ülkelere bakalım. Sırbistan'da bu oran 1, Hırvatistan'da 10'un altında, konut konusunda yükselen değer olan Montenegro'da bile 20'nin altında seyrediyor. Bu ülkelerde yıllık kira artışları 3 ile 3,5 arasında değişiyor. Eski Demir Perde ülkelerine bakalım: Slovenya, Slovakya, Latvia ve Litvanya'da oranlar 10 civarında. Haydi bu ülkelerin nüfusu az diyelim. Otokrasi meraklısı Macaristan'da bile 20'nin altında seyrediyor konut sektöründeki nominal büyüme. Kira artışları Macaristan'da gerilemişti şimdi yatayda seyrediyor. Bir ara müteahhitlerin gözdesi olan Polonya'da bile oran 10'un altında seyrediyor. Polonya'da kiralar yatayda seyrediyor...Özetle, herkes kira artışlarından şikâyetçi ama bunu konut arzını artırarak çözmüyorlar. İnşaat konusunda atağa kalkan Özbekistan bile konutta nominal büyümeyi 25'in altında tutmuş. Meselenin özü şu: Düzensiz göçe maruz kalan, hayat pahalılığı yüksek, serbest piyasadan kopmuş, ulusal parasına güven kaybolmuş, nispi fiyat dengesi (relative price) bozulmuş, bir de muazzam bir mülteci akınına maruz