Bazı ülkelerde enflasyonun çok yüksek olması sebebiyle basılmış en büyük banknotun anlamsız hâle gelmesi sebebiyle, Merkez Bankaları kamuoyu baskısı altındalar. Kimileri "yüksek meblağlı banknot enflasyon oluşturur" derken benim gibi ekonomistler "alakası yok ama yüksek enflasyonun varlığının itirafı olabilir" diyor. Bu arada İsviçre gibi dünyanın en değerli ve büyük banknotuna sahip olan ülkeler var. Ayrıca enflasyon da düşük seviyelerde.

Ben kendi adıma kâğıt paranın kayıt dışılık oluşturduğunu ve suçların finansmanı için yardım ve yataklık yaptığını düşündüğüm için, Merkez Bankalarının iki sebepten dolayı para basmalarının faydasız hatta zararlı olduğunu savunuyorum:

-Bankaların ürettiği kaydi para basılan paranın katbekat üzerindedir, kâğıt paranın varlığı insanların kaydi parayı istediği zaman bankadan çekebileceğine dair yanlış bir intiba vermektedir. Küresel ölçekte mevduat sahiplerinin sadece 25'i paralarını bankalardan çekmeye kalksalar kaos çıkar.

-Para basıldığı zaman dolambaçlı yollardan hükûmetleri fonlamak mümkün olur, enflasyon artar, kayıt dışı ekonomi büyümeye devam eder, suç gelirleri rahatlıkla aklanır. Bu arada tarım gibi faaliyetlerdeki kayıt dışılık olduğu gibi kaldığı için buradaki işlemler takibi imkânsız hâle gelir.

Sanayileşmeye çalışan ülkeler tarıma burun kıvırırlar ancak, bu faaliyet çekirdek enflasyon da dâhil çok önemli parametrelerin üretilmesinde anahtar rol oynamaktadır.

Tarımdaki kayıt dışılık

Tarımdaki kayıt dışılık, hem ekonomik hem de sosyal açıdan çeşitli olumsuz yan etkilere yol açabilir. Tarım sektöründeki kayıt dışılığın bazı yan etkilerine bakalım isterseniz:

1.Vergi kaybı: Kayıt dışı faaliyetler, devletin vergi gelirlerinde kayıplara neden olur. Tarım sektöründe gerçekleşen işlemler kaydedilmediği için, bu alandan elde edilen gelirlerin vergilendirilmesi mümkün olmaz.

2.Rekabet aleyhine: Kayıt dışı çalışanlar, genellikle daha düşük maliyetlerle ürün sunabilmektedir. Bu durum, yasal olarak faaliyet gösteren ve vergi ödeyen çiftçilerin rekabet gücünü zayıflatır.

3.Sosyal güvenlik hakkı kaybı: Kayıt dışı istihdam, tarım işçilerinin sosyal güvenlik, emeklilik ve sağlık hizmetleri gibi haklarından mahrum kalmasına yol açar. Bu durum, tarımda çalışan bireylerin hayat kalitesini olumsuz etkiler.

4.Hukuki sorunlar: Kayıt dışı işler, genellikle düşük denetim ve güvencesizlik şartlarında yürütülür. Bu, çiftçiler arasında anlaşmazlıkların ve hukuki sorunların artmasına sebep olabilir.

5.Kalite sorunları: Kayıt dışı tarım, genellikle kalite standartlarının göz ardı edilmesine yol açabilir. Bu durum, ürünlerin güvenliğini ve kalitesini tehlikeye atabilir, dolayısıyla tüketicilerin sağlığını etkileyebilir.

6.Finansman zorluğu: Kayıt dışı faaliyetler nedeniyle resmîfinansman kaynaklarına, kredi imkânlarına ve destek programlarına erişim zorlaşır. Çiftçiler, bu durumda gerekli yatırımları yapamayabilir.

7.Pazar dışlaması: Kayıt dışı üreticiler, resmîpiyasalara veya sertifikasyon süreçlerine dâhil olamazlar. Bu da onları, yasa dışı veya düşük kaliteli ürünlerle daha az güvenilir pazarlara yönlendirebilir.

8.Tarım sektöründeki inovasyon eksikliği: Kayıt dışı faaliyetler, yenilikçi teknolojilerin ve yöntemlerin benimsenmesini engelleyebilir. Yasal bir çerçevede faaliyet gösteren çiftçiler, yenilikçi çözümlere daha açıktır.

9.Çevresel sorunlar: Tarımda kayıt dışılık, çevresel yönetmeliklerin göz ardı edilmesine yol açabilir. Bu da doğal kaynakların aşırı kullanımına ve çevresel bozulmalara sebep olabilir.

10.Toplumsal güvensizlik: Kayıt dışı ekonomi, sosyal adaletsizlik ve eşitsizlik gibi sorunları pekiştirir. Bu durum, toplumda güvensizlik ve huzursuzluk oluşturabilir.

Özetle, tarım sektöründeki kayıt dışılık, hem ekonomik hem de sosyal açıdan önemli sorunlara yol açmakta. Doktora tezimi 1996 yılında savunurken, tarımdaki kayıt dışılığın ortadan kaldırılması için nakit para yerine paraya benzeyen ve "takip edilebilir" bir enstrümanın ihtiyacından bahsetmiştim. Tabii o zamanlar akıllı telefon yoktu, cep telefonları "yes" ve "no" düğmesinin yanında sadece SMS atacak bir tuş takımı bulunduruyordu.

21. yüzyıla girdiğimizde banka uygulamalarından eğlenceye kadar birçok mecra akıllı telefonlarla dünyamıza girdi. Bugün ise insanlar kâğıt para kullanmadan birçok işlemini akıllı cihazlar ile hâllediyor. Ben ki, X jenerasyonuna dahil bir bireyim, ödemelerimi kredi kartımın tanımlandığı bir yüzük kullanıyorum. Şimdi asıl meseleye döneyim:

Nakit para kullanımı, kayıt dışı ekonomi ve mali işlemler konusunda bazı sorunlara yol açabilir. Nakit paranın oluşturduğu kayıt dışılıkların nedenleri ve etkilerine bir bakalım:

1.İzlenebilirlik eksikliği: Nakit para, fiziksel bir varlık olarak hareket eder ve işlemler kolayca izlenemez. Bu durum, vergi kaçırma, kara para aklama ve diğer yasa dışı faaliyetler için bir zemin hazırlar.

2.Kayıt dışı çalışma: Nakit ödemeler, kayıt dışı iş gücü istihdamını teşvik edebilir. İşverenler, çalışanlarına nakit ödemeler yaparak resmîkayıt tutmaktan kaçınabilir, bu da çalışanın sosyal güvenlik haklarını tehlikeye atar.

3.Vergi kaçırma: Nakit ödemeler, vergi otoritelerinin gelirleri izleyip takip etmesini zorlaştırır. Bireyler veya işletmeler, nakit işlemleri kullanarak beyan ettikleri geliri azaltabilir veya gizleyebilir.

4.Gölgeli ekonomi: Nakit para, kayıt dışı sektörlerin büyümesine yol açabilir. Örneğin, yasa dışı ürünlerin ticareti veya hizmetlerin kayıt dışı sunumu gibi faaliyetler, nakit ödemelerle kolayca gerçekleştirilebilir.

5.Finansal denetim zorluğu: Nakit işlemlerinin yaygınlığı, mali denetimlerin etkinliğini azaltabilir. Resmîkayıtların olmaması, finansal analizleri zorlaştırır ve bu da ekonomik istikrarsızlıklara yol açabilir.

6.Güvenlik riskleri: Nakit paranın taşınması ve kullanılması, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi suçlara da açık bir zemin hazırlar. Bu durum, bireylerin ve işletmelerin güvenliğini tehdit eder.

Bu nedenlerle, birçok ülke nakit para kullanımını azaltmak ve kayıtlı ekonomiyi teşvik etmek amacıyla dijital ödeme sistemlerini ve kartlı ödemeleri teşvik etmektedir. Bu sayede, finansal işlemlerin izlenebilirliği artar ve kayıt dışı ekonomi ile mücadele edilebilir. Belki de birçok Merkez Bankasının yüksek enflasyona rağmen daha büyük banknot basmaktan kaçınmasının sebebi budur. Para bastıkça kayıt dışılık oluyor, kayıt dışılık gelir dağılımı bozukluğundan hayat pahalılığına kadar birçok sorun oluşturuyor, büyük banknot basılmasının bu sorunları çözmesi bir yana artırmasından endişeleniliyor.

Nakit paranın kalkmasının etkileri

Elbette, nakit paranın tamamen ortadan kalkması, bazı sorunları çözebilirken, aynı zamanda çeşitli zorluklara ve olumsuz etkilere de yol açabilir. Gelin madde madde tartışalım:

1.Vergi kaçakçılığı ve kayıt dışılık: Nakit para, vergi kaçırma ve kayıt dışı ekonomi için bir araçtır. Nakit paranın ortadan kalkması, işlemlerin daha şeffaf hâle gelmesini sağlayarak, vergi kayıplarını azaltabilir ve kayıt dışı ekonomiyi kontrol altına alabilir.

2.Kara para aklama: Nakit paranın kullanımının azaltılması, yasa dışı gelirlerin aklanmasını zorlaştırabilir. Dijital ödemeler, işlemlerin izlenebilirliğini artırır, bu da yasal otoritelerin denetimini kolaylaştırır.

3.Suç oranlarının azalması: Nakit taşımanın getirdiği hırsızlık ve dolandırıcılık gibi suçlar, nakit para kullanımının azalmasıyla birlikte düşebilir. Dijital ödemelerin kullanılması, güvenliği artırabilir.

4.Finansal katılım: Dijital ödeme sistemlerinin teşvik edilmesi, bankacılık hizmetlerine erişimi artırabilir. Nakit paranın tamamen ortadan kalkması, daha fazla insanın resmîbankacılık sistemine girmesini sağlayabilir.

5.İşlem hızının artması: Dijital ödemeler, nakit işlemlere göre daha hızlı ve verimli işlem yapılmasını sağlar. Bu, hem tüketiciler hem de işletmeler için zaman ve maliyet tasarrufu sağlayabilir.