Dünya ekono­misi daha önce yaşamadığı bir dö­nemden geçiyor. Bu karmaşık gündemde işletmelerin hesa­bını dönüştüren üç gelişme öne çıkıyor: yapay zekânın yarat­tığı yatırım ve talep, jeopolitiğin yeniden şekillendirdiği pazarlar ve fi­nansman maliyetleri. Şirketler karar verirken enerji fiyatları­nı, pazar ve ihracat koşulları­nı, tedarik güvenliğini aynı an­da değerlendirmek zorunda ka­lıyor.

IMF'nin ekimde yayımla­dığı Dünya Ekonomik Görü­nüm raporu, küresel büyüme­nin 2025'teki yüzde 3,5'ten bu yıl yüzde 3,1'e gerileyeceğini, küresel enflasyonun ise yüzde 4,1'den yüzde 4,7'ye yüksele­ceğini öngörüyor. Türkiye için 2026 büyüme tahmini yüzde 2,7. Küresel ekonomi hız kay­betse de büyümeyi sürdürüyor. IMF, 2027'de küresel büyüme­nin yeniden yüzde 3,4'e topar­lanmasını bekliyor. Tüm bu risklere rağmen yapay zekâ yatı­rımlarının yeni talep yaratarak büyümeyi destekleyen önem­li unsurlardan biri olduğunun altı çiziliyor. Bu durum, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)'nün tah­minlerine de yansımış. DTÖ, mart ayında %1,9 olarak açıkla­dığı 2026 yılı küresel mal tica­reti hacmindeki büyüme oranı tahminini ekimde %3,9'a yük­seltti. Rakamlara göre, yılın ilk yarısında küresel mal ticaretin­deki büyümenin %47'si çip, su­nucu ve ağ ekipmanı gibi yapay zekâyı mümkün kılan ürünler­den gelirken, bu ürünlerin ti­careti yıllık %67 arttı. Şirketle­rin yatırım planları da bu talebi destekliyor. Business Insider'ın şirket açıklamalarından yaptığı derlemeye göre Amazon, Alpha­bet, Meta, Microsoft ve SpaceX gibi teknoloji devlerinin bu yıl­ki toplam sermaye harcamala­rının 800 milyar doları geçme­si bekleniyor. Elbette bu tutarın tamamı yapay zekâ yatırımla­rından oluşmuyor.

Bu yatırımların enerji ihti­yacını da unutmamak gerekir. Uluslararası Enerji Ajansı'nın 2026 raporuna göre veri mer­kezlerinin küresel elektrik tü­ketiminin, 2025'ten 2030'a ka­dar yaklaşık iki katına çıkması bekleniyor. Bu da elektrik üre­timi ve şebeke altyapısına ya­tırım ihtiyacını artıran bir un­sur. Bu yatırımların maliyetini teknoloji şirketlerinin mi, diğer elektrik kullanıcılarının mı kar­şılayacağı ise özellikle ABD'de bir tartışma konusu. Maliyet kanalı burada da işliyor.

Küresel ölçekte yeni yatı­rım alanları oluşurken, Tür­kiye'de işletmelerin önceliği mevcut üretimi ve nakit akışı­nı korumak. İSO Türkiye İma­lat PMI'ın ekimde 47,3'e geri­lemesi bu sıkışıklığı gösteriyor. Buna bir de "Made in Europe" yaklaşımının Türkiye'yi dışa­rıda bırakacak şekilde yasalaş­ması eklenirse, özellikle Avru­pa'ya üretim yapan sektörler için baskı daha da artabilir. Do­layısıyla reel sektörün önünde iki ihtiyaç aynı anda duruyor: Bugünün ödemelerini karşıla­mak ve yarının rekabet koşulla­rına teknolojiden destek alarak hazırlanmak.

TÜİK verileri, teknolojik dö­nüşümdeki bu hazırlığın işlet­meler arasında farklılaştığını gösteriyor. En az on çalışanı bu­lunan girişimlerde yapay zekâ (YZ) kullanım oranı, 2021'de yüzde 2,7'den 2026'da yüzde 14'e yükselmiş. Fakat bu dö­nüşüm bütün işletmelerde ay­nı düzeyde değil. YZ kullanım oranı 10–49 çalışanlı işletme­lerde yaklaşık %13 olurken, 250 ve üzeri çalışanı olan büyük öl­çeklilerde %37 olarak açıklan­mış. Sektörel fark da belirgin: Telekomünikasyon, programla­ma ve bilişimde kullanım yüz­de 63,7 iken inşaatta yüzde 6,9. Bu farklar, verimlilik kazanım­larının işletmelere aynı hızda yayılmayabileceğini düşündü­rüyor.