"Bütün şahane hikayeler iki şekilde başlar. Ya şehre bir yabancı gelir, ya da biri şehirden ayrılır" sözü çoğu zaman Lev Tolstoy'a atfedilir. Tarih boyunca "dünyada kurulan yeni düzenlerin de hikayesi de aşağı yukarı aynı düzenektedir. Ya düzenin kurulduğu kurtlar sofrasına yeni bir büyük güç oturur ya da gücünü yitiren eski bir büyük güç sofradan ayrılır.
Bu sofra, en büyük porsiyon tabağına servis edilse bile asla doymayan, mutlu olmayan ve hep daha fazlasını isteyenlerin bulunduğu bir masada kuruludur. Masanın ayakları dengesizdir; kırılgan ve hassas hiçbir şeyin ayakta kalmasına imkan vermeyecek şekilde durmaksızın sallanır. Üstelik masanın düzeni de hizmetkarları da sadık değildir. Sandalyeler altınızdan çekilebilir; bardağınız devrilebilir; yemeğinize zehir katılabilir. Kurtlar sofrasının kuralı kuralsızlık, adabı riyakarlıktır. Dostluğun şerefine birlikte kadeh kaldırırken bile karşı tarafın tabağından ne kadar eksiltebilirim diye düşünen zihinlerin buluştuğu bu sofrada, doğal olarak güven de olmaz, uzun süreli bir düzen de.
Geçtiğimiz hafta APEC zirvesinde Putin, Trump ve Xi'nin pek çoklarının yeni Yalta olarak tanımladığı bir diploması masasında oturdukları resme baktığımda tam da bunu düşündüm. Birbirlerine eski dost, arkadaş diyen bu üç kişinin, 1945'te yapılan Yalta konferansının kahramanları olan Roosevelt, Stalin ve Churchill üçlüsünden farklarını anlamaya çalıştım. Öncekiler ortak bir düşmana karşı zafer kazanmış müttefikler olarak bir ganimet paylaşımındayken, acaba bu üçlü neyin toplantısını yapıyordu Ortada kazanılmış bir zafer yokken, ortak bir düşman da yoksa eğer, bu sofrada ne servis ediliyordu
Pek muhtemeldir ki masadaki temel konu, coğrafi bir paylaşımdan ziyade uluslararası arenada en azından belirli bir süre sürdürülebilir bir düzen kurma arayışı idi. Rusya ve ABD zaten bir süredir ringdeydi ve hafife aldıkları rakiplerinden hayli dayak yediklerinden, bir mola arayışına girmeleri normaldi. Sonuçta maçı kazanacaklardı belki, lakin seyircinin zayıf olanın direnişine duyduğu sempatiden ve heybetli gövdelerine rağmen karşıdaki çelimsiz rakibi bir türlü devirememekten moral olarak etkilendikleri ortadaydı.
Putin ve Trump açısından bu masa yeni bir dönemin ve taze bir düzenin temel atma töreni olmalıydı. Ülkelerine döndüklerinde anlatacak bir zafer hikayesine ihtiyaçları vardı ve bu iyi bir başlama vuruşuydu. Ara seçimleri kaybetmiş, ülkesinde önemli ölçüde güç kaybetmiş olan Trump açısından bu toplantıdaki görüntüler bir itibar şovuna döndürülebilirdi. Putin ise hala dünyanın üç büyük gücünden biri olduğunu gösterip, türlü izolasyon ve yaptırıma rağmen tükenmeyen gücünün kabul edildiği bir uluslararası meşruiyet zemini kurma peşindeydi. Xi'ye gelince bu toplantının ev sahipliği, in açısından utanç yüzyılı olarak tanımlanan uzun bir travmatik dönemin bitişinin ve "Merkez Krallığın" (zhongguo) yeniden doğuşunu ilan etmenin bir aracıydı. Aslında durum belki malumun ilanıydı ama bir lansman partisi de ancak bu kadar etkili olabilirdi.
Dünya düzeni de neymişYeni uluslararası düzen, kurtlar sofrasına yeni gelenlerin ihtişamı ve gidenlerin hazin vedalarıyla Shenzen'de ilan ediliyordu.
Yeni Dünya Düzeni" kavramının ilk kez kullanımı I. Dünya Savaşı'nın ortalarına, 1915 yılına kadar uzanmakta. Columbia Üniversitesi rektörü Nicholas M. Butler, bir konuşmasında savaşın eski uluslararası düzeni yıktığını ve yeni bir dünya düzeninin doğum sancılarının çekildiğini söylerken bu kavramın bu denli popüler hale geleceğini muhtemelen hiç ummamıştı. Butler, bu sözleri henüz savaşta olmayan ABD'nin, Avrupa'daki savaşı okyanus ötesinden izleme lüksünün olmadığını vurgularken dile getirmişti. Ona göre Atlantik okyanusu, buhar gücü, havacılık, elektrik vs. gibi alanlardaki devrimsel teknolojik yenilikler nedeniyle artık Amerika coğrafyasını, Avrupa'dan yeterince izole edemiyordu.
Bundan 25 yıl sonra bilim kurgu edebiyatının öncülerinden Herbert G. Wells "Yeni Dünya Düzeni" kavramını kitabına başlık olarak seçmişti. ABD o yıllarda yine henüz savaşa girmemiş, II. Dünya savaşını uzaktan izlemeye çalışan bir politika izlemekteydi. Wells, eserinde devletlerin savaş açma yetkisini sınırlayacak ortak bir dünya otoritesinin tasarlanmasından dem vuruyordu.

21