Mesele yalnızca daha fazla kaynak yaratmak değil, bu kaynakları gerçek bir dönüşüm sağlayacak biçimde yönlendirmek. Bir projenin çevresel açıdan değerli olması, onu kendiliğinden yatırım yapılabilir hale getirmiyor. Teknik fizibilite, güvenilir veri, finansal modeller ve proje geliştirme kapasitesi gerekiyor.

İklim krizini konuşmak için yıllardır bir araya geliyoruz. Bilim insanları uyarıyor, ülkeler hedefler açıklıyor, uluslararası anlaşmalar imzalanıyor, şirketler sürdürülebilirlik taahhütlerinde bulunuyor. Her yeni iklim zirvesi, dünyanın karşı karşıya olduğu riskleri yeniden hatırlatırken çözüm için yeni bir yol haritası ortaya koyuyor. Ancak bütün bu çabanın ortasında giderek daha belirgin hale gelen bir soru var: Bildiklerimizi neden yeterince hayata geçiremiyoruz Bugün iklim mücadelesinin en önemli açmazlarından biri, hedefler ile uygulama arasındaki mesafe. Sorunun bilimsel boyutuna ilişkin güçlü bir bilgi birikimine, dönüşümü mümkün kılabilecek teknolojilere ve uluslararası iş birliği ağlarına sahibiz. Buna rağmen iklim eyleminin hızı, ihtiyaç duyulan dönüşümün gerisinde kalıyor. ünkü hedef belirlemekle onu gerçekleştirmek, teknoloji geliştirmekle onu erişilebilir kılmak, yatırım kararı almakla o yatırımı hayata geçirmek aynı şey değil.

Antalya'da devam eden COP31'i bu açıdan değerlendirmek gerekiyor. Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleşen zirve, iklim diplomasisinin gündemini yeni taahhütlerin ötesine taşıyarak mevcut hedeflerin nasıl uygulanacağı sorusuna da odaklanıyor. 19 Kasım'daki tematik günün "İmece: Enhancing Implementation" olarak adlandırılması bu bakımdan oldukça anlamlı. Kurumsal ve teknik kapasite geliştirme, yatırıma hazır projeler ve finansmana erişim başlıkları, iklim eyleminin önündeki temel engelleri aynı çerçevede buluşturuyor.

İmece, bu tartışmaya Türkiye'nin kültürel hafızasından gelen güçlü bir kavramı taşıyor. Ortak bir ihtiyacın karşılanması için insanların bilgi, emek ve kaynaklarını bir araya getirmesi anlamına gelen imece, bugün iklim krizinin gerektirdiği iş birliği modelini de anlatıyor. ünkü iklim krizi tek bir ülkenin, kurumun veya sektörün kendi başına çözebileceği bir mesele değil.

Yeşil dönüşümün üç kritik eşiği

İklim eylemini hızlandırmanın önündeki ilk engel, ülkeler ve kurumlar arasındaki kapasite farklılıkları. Aynı iklim hedefi, farklı ekonomik koşullara, teknolojik altyapılara ve insan kaynağına sahip ülkeler için aynı anlama gelmiyor. Bir ülke yenilenebilir enerji yatırımlarını hızla artırabilecek imkânlara sahipken bir diğeri temel enerji altyapısını geliştirmekte zorlanabiliyor. İşletmeler dönüşümün gerekliliğini kabul etseler de bunu gerçekleştirecek bilgiye, teknolojiye ve finansmana ulaşamayabiliyor. Bu nedenle iklim mücadelesini yalnızca hedeflerin ne kadar iddialı olduğu üzerinden değerlendirmek yeterli değil. Bu hedefleri gerçekleştirecek kurumsal kapasitenin de oluşturulması gerekiyor. Eğitim, teknik uzmanlık, veri altyapısı, araştırma ve inovasyon dönüşümün ayrılmaz parçaları. İklim okuryazarlığından yeşil becerilere, üniversitelerin araştırma kapasitesinden yerel yönetimlerin uygulama yetkinliğine kadar geniş bir alan, dönüşümün insan kaynağını oluşturuyor.

İkinci eşik finansman. Yeşil dönüşümün maliyeti ve bu maliyetin kimler tarafından karşılanacağı, uluslararası iklim müzakerelerinin en kritik tartışmalarından biri olmaya devam ediyor. Yenilenebilir enerji santrallerinden enerji verimli binalara, iklim dirençli şehirlerden sürdürülebilir tarıma kadar çok sayıda alanda yatırım ihtiyacı bulunuyor. Ancak finansmanın varlığı, her zaman doğru projeye ve ihtiyaç duyulan yere ulaşabildiği anlamına gelmiyor. Özellikle gelişmekte olan ülkeler için uygun maliyetli finansmana erişim, teknoloji transferi ve yatırım risklerinin paylaşılması dönüşümün hızını belirliyor.

Burada mesele yalnızca daha fazla kaynak yaratmak değil, bu kaynakları gerçek bir dönüşüm sağlayacak biçimde yönlendirmek. Bir projenin çevresel açıdan değerli olması, onu kendiliğinden yatırım yapılabilir hale getirmiyor. Teknik fizibilite, güvenilir veri, finansal modeller ve proje geliştirme kapasitesi gerekiyor. Dolayısıyla finansmana erişim sorunu, çoğu zaman daha önce başlayan bir kapasite sorunuyla da bağlantılı.

Üçüncü eşik ise fikirleri uygulanabilir projelere dönüştürebilmek. İklim krizine çözüm üretebilecek pek çok iyi fikir, gerekli iş birlikleri kurulamadığı veya yatırım süreçleri tamamlanamadığı için sınırlı ölçekte kalıyor. Başarılı bir pilot uygulamanın farklı şehirlere, sektörlere ve ülkelere taşınabilmesi için ölçeklenebilir modellere ihtiyaç var. Kamu politikaları, özel sektör yatırımları, bilimsel araştırmalar ve yerel uygulamalar arasında güçlü bir bağ kurulması gerekiyor.

İmece'nin küresel karşılığı: Ortak sorumluluk

İmece kavramının iklim mücadelesi açısından asıl değeri, farklı aktörlerin yalnızca aynı masada buluşmasını değil, bilgi, kaynak ve uzmanlıklarını ortak bir hedef doğrultusunda harekete geçirmesini ifade etmesinde yatıyor. Devletler düzenleyici çerçeveyi oluştururken özel sektör yatırım ve üretim kapasitesini devreye sokmalı. Üniversiteler bilimsel bilgiyi ve inovasyonu gerçek yaşamın sorunlarıyla buluşturmalı. Yerel yönetimler çözümleri kentlerin ihtiyaçlarına göre uygulamalı; sivil toplum toplumsal katılımı güçlendirmeli. Uluslararası kuruluşlar ise bilgi, finansman ve kapasite paylaşımını kolaylaştırmalı.