Çocuk büyütenin hakkı

Bir anne, çocuğunu kreşe bırakıp başka çocuklara bakmaya gittiğinde ücret alır, adına sigorta primi yatar. Aynı kadın kendi çocuğuna bakmak için evde kaldığında, emeklilik hesabında o yılların karşılığı ne olacaktır Türkiye'de doğurganlığın düşmesini konuşurken benim aklıma önce bu soru geliyor. Çünkü çocukların ülkenin geleceği olduğunda hepimiz hemfikiriz. Öyleyse o geleceği büyüten insanın kendi geleceği de güvence altında olmalı.

Türkiye'de toplam doğurganlık hızı 2025'te 1,42'ye düştü. 81 ilin 76'sında nüfusun kendini yenileme düzeyinin altındayız. Bu sayılar kaç çocuğun özlendiğini, kaç ailenin "Biraz daha bekleyelim" dediğini söylemez. Fakat çocuk isteyen bir ailenin önündeki güçlükleri ciddiye almak için yeterince sebebimiz var. Bunların başında da doğumdan sonraki yılların nasıl geçeceği geliyor.

İlk adım, ailenin güvenle seçebileceği bakım imkanlarını çoğaltmak. Mahallede yürüyerek ulaşılabilen, ücreti aile bütçesine uygun, saatleri vardiyalı çalışanları da gözeten bir kreş, genç anne babanın hayatında büyük fark yaratır. Kapısı ev hanımlarının çocuklarına da açık olmalı. Annesi evde olan üç yaşındaki bir çocuğun da yaşıtlarıyla oynamaya, bir öğretmenin eşliğinde yeni şeyler öğrenmeye hakkı var. Almanya'da bir yaşını dolduran çocuğa kreşte veya yetkili bir bakıcının yanında bakım hakkı tanınması bu bakımdan anlamlı. Hak çocuğa ait.

Kendi çocuğunu evde büyütmek isteyen kadının tercihi de aynı saygıyı hak ediyor. Almanya'da 1992 ve sonrasında doğan bir çocuğun bakımını üstlenen ebeveynin emeklilik hesabına, doğumdan sonraki ilk üç yıl çocuk yetiştirme süresi olarak yazılabiliyor. Türkiye için de savunduğum şu: Çocuğuna evde bakan ev hanımının belirli bir süre boyunca emeklilik primini kamu üstlensin. Prim kadının kendi adına yatsın. Bir annenin yıllar sonra emekli aylığını alırken çocuklarını büyüttüğü dönemin de o aylıkta payı olduğunu bilmesi hakkaniyetin gereğidir.

Bir de dedeler veya nineler var. Sabah torununun kahvaltısını hazırlayan, anne babası işten dönene kadar bütün gününü onunla geçiren bir nine veya bir dede, aile içinde düzenli bir sorumluluk üstleniyor. Türkiye bu emeği tanıma konusunda tecrübe sahibi. 2017-2018'de on ilde yürütülen Büyükanne Projesi'nde, torununa bakan büyükannelere aylık ödeme yapıldı. İsveç'te ise 2024'ten beri velayeti paylaşan ebeveynlerin her biri, ödenekli bakım hakkının 45 güne kadarını dede veya büyükanne gibi bir yakına devredebiliyor.