Cop31'den gayrimenkul sektörüne kalanlar

COP31 öncesinde bu köşede gayrimenkulün ye­şil finansman sınavını yazmış ve Türkiye'nin önündeki büyük dönüşümü hangi kaynaklarla finan­se edeceğimizi sormuştum. Antalya'daki COP31'de bu kez aynı tartışmanın içinde, VakıfBank Yeşil Böl­ge'de düzenlenen "Dayanıklı Şehirlere Yatırım: Sür­dürülebilir Binalar ve Finansman" panelinin mo­deratörü olarak yer aldım. Panelde Doç. Dr. Duygu Erten, Doç. Dr. Levent Sümer ve Vakıf GYO Genel Müdürü Onur İncehasan ile konuyu teknik gerek­liliklerden yatırım değerine, finansmandan erişi­lebilirliğe kadar farklı yönleriyle ele aldık. Açıkçası COP31 sonrasında gayrimenkul açısından üzerinde durduğum konu birazcık değişti. Artık yalnızca "Ye­şil dönüşümü nasıl finanse edeceğiz" sorusunun yeterli olmadığını düşünüyorum. Önce neyi finanse edeceğimizi doğru tanımlamamız gerekiyor.

Sürdürülebilir bina yetmiyor, dayanıklı da olmalı

Uzun zamandır binaların enerji tüketimini, su ve­rimliliğini, kullanılan malzemeleri ve karbon ayak izini konuşuyoruz, konuşmaya da devam ediyoruz. COP31'deki pek çok etkinlikte yine bu konuları kap­sar nitelikteydi. Tabi ki bunlar önemini koruyor. Fa­kat iklim kaynaklı fiziksel risklerin arttığı, Türki­ye'de buna deprem riskinin de eklendiği bir ortamda sürdürülebilirlik kavramının dayanıklılıkla birlikte ele alınması gerekiyor.

Panelin ilk bölümünde de tartışmayı buradan aç­tık. Tasarım, yapım ve kullanım aşamalarındaki ka­rarların deprem ve iklim riskleri karşısında ne an­lama geldiğini, enerji ve su performansının yatırım kararına nasıl yansıyabileceğini konuştuk. Bir bina düşük enerji tüketebilir ancak sel, aşırı sıcaklık veya başka bir fiziksel iklim riskine karşı kırılgan olabilir. Tersi de mümkün. Bu nedenle geleceğin nitelikli bi­nasını yalnızca "yeşil bina" olarak tanımlamak bana artık eksik geliyor. Güvenli, verimli ve dayanıklı bi­nayı birlikte konuşmamız gerekiyor.

Değerleme tarafında yeni sorular var

Bu değişimin gayrimenkul değerine yansımama­sı mümkün değil. Bugün değerlemede lokasyon, ki­ra geliri, boşluk oranı, işletme giderleri ve beklenen nakit akışları üzerinden ilerliyoruz. Bunların yanına binanın enerji ve su performansı, iklim riskleri ve ge­lecekte gerektireceği dönüşüm harcamaları da gide­rek daha fazla girecek.

Daha önce yazdığım "green premium" ve "brown discount" ayrımı burada yeniden karşıma çıkıyor. Enerji verimli ve dayanıklı bir binanın işletme gider­leri daha düşük, kiracı açısından tercih edilirliği da­ha yüksek olabilir. Buna karşılık bugün iyi kira üreten bir gayrimenkul, birkaç yıl sonra ciddi bir renovas­yon yatırımı gerektiriyorsa yatırımcının bunu bu­günden hesaba katması gerekir.

Dolayısıyla değerleme açısından soru yalnızca "Bu bina bugün ne kadar gelir üretiyor" olmayacak. "Bu geliri gelecekte sürdürebilmek için ne kadar ya­tırım gerekiyor" sorusu da önem kazanacak.

Peki bütün bunları kim finanse edecek

Panelin ikinci bölümünde tartışmayı özellikle fi­nansman ve erişilebilirliğe taşıdık. Sürdürülebilir bina uygulamalarının ek maliyetini, uzun vadeli fi­nansman kaynaklarını, sermaye piyasası araçlarını ve kamu desteklerinin farklı gelir gruplarının erişi­mini sağlayacak biçimde nasıl bir araya getirilebile­ceğini konuştuk. Türkiye açısından burada zor bir denklem var. Bir taraftan deprem nedeniyle mevcut yapı stokumuzu dönüştürmemiz gerekiyor. Diğer ta­raftan binaların enerji performansını yükseltmek ve iklim risklerine karşı daha dayanıklı hale getirmek zorundayız. Bunları yaparken zaten ciddi bir konuta erişilebilirlik sorunuyla karşı karşıyayız.