COP31 öncesinde bu köşede gayrimenkulün yeşil finansman sınavını yazmış ve Türkiye'nin önündeki büyük dönüşümü hangi kaynaklarla finanse edeceğimizi sormuştum. Antalya'daki COP31'de bu kez aynı tartışmanın içinde, VakıfBank Yeşil Bölge'de düzenlenen "Dayanıklı Şehirlere Yatırım: Sürdürülebilir Binalar ve Finansman" panelinin moderatörü olarak yer aldım. Panelde Doç. Dr. Duygu Erten, Doç. Dr. Levent Sümer ve Vakıf GYO Genel Müdürü Onur İncehasan ile konuyu teknik gerekliliklerden yatırım değerine, finansmandan erişilebilirliğe kadar farklı yönleriyle ele aldık. Açıkçası COP31 sonrasında gayrimenkul açısından üzerinde durduğum konu birazcık değişti. Artık yalnızca "Yeşil dönüşümü nasıl finanse edeceğiz" sorusunun yeterli olmadığını düşünüyorum. Önce neyi finanse edeceğimizi doğru tanımlamamız gerekiyor.
Sürdürülebilir bina yetmiyor, dayanıklı da olmalıUzun zamandır binaların enerji tüketimini, su verimliliğini, kullanılan malzemeleri ve karbon ayak izini konuşuyoruz, konuşmaya da devam ediyoruz. COP31'deki pek çok etkinlikte yine bu konuları kapsar nitelikteydi. Tabi ki bunlar önemini koruyor. Fakat iklim kaynaklı fiziksel risklerin arttığı, Türkiye'de buna deprem riskinin de eklendiği bir ortamda sürdürülebilirlik kavramının dayanıklılıkla birlikte ele alınması gerekiyor.
Panelin ilk bölümünde de tartışmayı buradan açtık. Tasarım, yapım ve kullanım aşamalarındaki kararların deprem ve iklim riskleri karşısında ne anlama geldiğini, enerji ve su performansının yatırım kararına nasıl yansıyabileceğini konuştuk. Bir bina düşük enerji tüketebilir ancak sel, aşırı sıcaklık veya başka bir fiziksel iklim riskine karşı kırılgan olabilir. Tersi de mümkün. Bu nedenle geleceğin nitelikli binasını yalnızca "yeşil bina" olarak tanımlamak bana artık eksik geliyor. Güvenli, verimli ve dayanıklı binayı birlikte konuşmamız gerekiyor.
Değerleme tarafında yeni sorular varBu değişimin gayrimenkul değerine yansımaması mümkün değil. Bugün değerlemede lokasyon, kira geliri, boşluk oranı, işletme giderleri ve beklenen nakit akışları üzerinden ilerliyoruz. Bunların yanına binanın enerji ve su performansı, iklim riskleri ve gelecekte gerektireceği dönüşüm harcamaları da giderek daha fazla girecek.
Daha önce yazdığım "green premium" ve "brown discount" ayrımı burada yeniden karşıma çıkıyor. Enerji verimli ve dayanıklı bir binanın işletme giderleri daha düşük, kiracı açısından tercih edilirliği daha yüksek olabilir. Buna karşılık bugün iyi kira üreten bir gayrimenkul, birkaç yıl sonra ciddi bir renovasyon yatırımı gerektiriyorsa yatırımcının bunu bugünden hesaba katması gerekir.
Dolayısıyla değerleme açısından soru yalnızca "Bu bina bugün ne kadar gelir üretiyor" olmayacak. "Bu geliri gelecekte sürdürebilmek için ne kadar yatırım gerekiyor" sorusu da önem kazanacak.
Peki bütün bunları kim finanse edecekPanelin ikinci bölümünde tartışmayı özellikle finansman ve erişilebilirliğe taşıdık. Sürdürülebilir bina uygulamalarının ek maliyetini, uzun vadeli finansman kaynaklarını, sermaye piyasası araçlarını ve kamu desteklerinin farklı gelir gruplarının erişimini sağlayacak biçimde nasıl bir araya getirilebileceğini konuştuk. Türkiye açısından burada zor bir denklem var. Bir taraftan deprem nedeniyle mevcut yapı stokumuzu dönüştürmemiz gerekiyor. Diğer taraftan binaların enerji performansını yükseltmek ve iklim risklerine karşı daha dayanıklı hale getirmek zorundayız. Bunları yaparken zaten ciddi bir konuta erişilebilirlik sorunuyla karşı karşıyayız.

21