iğdem Toker'in "Yap İşlet Devlet Projeleri'ne DEVLETİN CEBİNDEN Büyük Simbiyoz" (Tekin Yayınları, 2025) adlı kitabı AKP'nin ekonomik uygulamalarını hallaç pamuğu gibi atan bir kitap. Ancak "simbiyoz"un (symbiose) anlamıyla kitabın içeriği arasında bir çelişki var.

Simbiyozda tek taraflı sömürü anlamı yok. "ORTAK YAŞAM, ORTAK YAŞAMA" anlamına gelir ki tek yanlı sömürü söz konusu değildir. Simbiyoz (symbiose), türler arasındaki çeşitli yakın biyolojik etkileşim biçimleri olarak "ortak yaşarlık" anlamına gelir: Bir türün varlığı ötekine fayda sağlar. Bu terim, komensalizm (İki organizmanın kurduğu ortak yaşamda, bir canlının yarar sağladığı, diğerininse bu ortaklıktan etkilenmediği yaşam türüdür. Ağaçlara yuva yapan kuşlar bunun en güzel örneğidir), "mutualizm" farklı türlerden iki canlının karşılıklı yaşam biçimidir, yani yardımlaşarak her iki tarafa da yarar sağlamasına dayalı olan bir yaşam biçimidir ve "parazitizm" parazitler, canlının vücudunda ya da vücut yüzeyinde yaşayarak o canlıdan beslenen organizmalardır, dahil olmak üzere bir dizi ilişkiyi kapsar.

Ben olsam "büyük simbiyoz" yerine "büyük soygun ortaklığı" derdim. ünkü AKP ekonomi düzeninin gözde yöntemi "YAP-İŞLET-DEVRET" sisteminde, simbiyoz olması için kâr ve zararda ortaklık gerekir.

Bize, içerik olarak çok önemli ve çok yararlı bir yapıt sunmuş olan iğdem Toker bu yazdıklarımdan dolayı sakın alınıp gücenmesin, bir metnin özünün ve amacının hedefine ulaşması için kavramların doğru kullanılması gerekmektedir. Söz konusu kitap bir ortak yaşarlık ilişkisini değil parazitlik durumunu yani bir "soygun" durumunu anlatmakta: Soyulan "devlet", soyan "özel girişim". Yap-işlet-devret yöntemiyle Avrasya Tüneli, Gebze-Orhangazi-İzmir (İzmit Körfez geçişli) otoyolu, anakkaleMalkara otoyolu (anakkale Köprüsü dahil), Ankara otoyolu, Kuzey Marmara otoyolu Kurtköy-Akyazı kesimi, Kuzey Marmara Otoyolu Kınalı-Odayeri kesimi, Aydın Denizli otoyolu yapılmış... Bunlar yapılmasa mıydı Kuşkusuz "Hayır", yapılması gerekiyordu. Sorun bu değil! Hazine garantisini temelden değiştiren yasa değişikliği: Yatırım garantisine geri ödeme garantisi ekleniyor, Hazine'nin, şirkete baştan "Sorun çıkarsa ben bankaya borcunu öderim!" garantisi vermesi. (s.46) . Oh ne âlâ memleket!

***

YAP İŞLET DEVRET (YİD): Özel girişim kendi kesesinden hesap yapacak, harcadığı paranın üzerine kendi hesapladığı tatmin edici bir kâr payı ve enflasyon artısını ekleyerek bir toplam bulacak, bu toplam üzerinden yıl hesabı çıkaracak.

iğdem Toker kitabının 34. sayfasında "Neden yap işlet devret" sorusunu başlık yaptıktan sonra açıklıyor:

"YİD, otoyol, tünel, köprü, havalimanı, liman yatırımlarında yaygın kullanılıyor.

Hükümetler ve Dünya Bankası gibi bu modelin finansmanında aktör olan uluslararası kuruluşlar, YİD'e başvurulma gerekçesini şu yaklaşımla temellendirir.